Πίσω από την ανατροπή του Μαδούρο, οι πραγματικοί λόγοι της αμερικανικής επέμβασης παραμένουν ασαφείς, με αντικρουόμενες εξηγήσεις από την κυβέρνηση Τραμπ, σύμφωνα με ανάλυση του vox.com.
Το Σαββατοκύριακο, οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέβαλαν στη Βενεζουέλα, συνέλαβαν τον ηγέτη της και στη συνέχεια αυτοανακηρύχθηκαν επικεφαλής της πέμπτης μεγαλύτερης χώρας της Νότιας Αμερικής. Κανείς — ούτε καν η ίδια η αμερικανική κυβέρνηση — δεν φαίνεται να γνωρίζει με βεβαιότητα τον λόγο.
Η διοίκηση Τραμπ παρουσίασε διάφορες «ευγενείς» εξηγήσεις για την ανατροπή του προέδρου Νικολάς Μαδούρο, καμία όμως δεν φαίνεται να στέκει. Ο αντιπρόεδρος JD Vance, για παράδειγμα, υποστήριξε πως η επιχείρηση είχε στόχο την προσαγωγή βαρόνων ναρκωτικών στη δικαιοσύνη: το 2020, αμερικανικό δικαστήριο είχε ασκήσει δίωξη στον Μαδούρο για διακίνηση κοκαΐνης στις ΗΠΑ. «Δεν μπορείς να αποφεύγεις τη δικαιοσύνη επειδή ζεις σε παλάτι στο Καράκας», δήλωσε ο Vance στην πλατφόρμα X.
Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, ο Ντόναλντ Τραμπ είναι αποφασισμένος να φυλακίσει ηγέτες της Λατινικής Αμερικής που διακινούν ναρκωτικά, σε σημείο που διακινδυνεύει αμερικανικές ζωές και αγνοεί τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ για να τους φέρει ενώπιον της δικαιοσύνης. Όμως αυτή η εξήγηση δεν ευσταθεί: μόλις τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ απένειμε χάρη σε πρώην πρόεδρο της Ονδούρας καταδικασμένο για διακίνηση ναρκωτικών στις ΗΠΑ.
Δημοκρατία ή συμφέροντα;
Αν δεν πρόκειται για τα ναρκωτικά, μήπως ήταν θέμα δημοκρατίας; Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υποστήριξε την Κυριακή ότι ο Μαδούρο ήταν «παράνομος πρόεδρος», καθώς αρνήθηκε να αποδεχθεί την ήττα του στις εκλογές του 2024. Μόνο μέσω της ανατροπής του και μιας «μεταβατικής περιόδου και πραγματικών εκλογών» θα μπορούσε η Βενεζουέλα να αποκτήσει νόμιμο πολιτικό σύστημα, ανέφερε ο Ρούμπιο.
Όμως ο Τραμπ δεν φαίνεται να έχει σταθερή αντίρρηση σε προέδρους που αγνοούν τα εκλογικά αποτελέσματα. Στη συνέντευξη Τύπου μετά τη σύλληψη Μαδούρο, ο Τραμπ δεν ανέφερε τη λέξη «δημοκρατία», αμφισβήτησε τη δημοτικότητα της αντιπολιτευόμενης Μαρία Κορίνα Ματσάδο, ενώ πρότεινε η εκλεκτή του Μαδούρο — η Ντέλσι Ροντρίγκες — να παραμείνει στην εξουσία εφόσον υπακούσει στις απαιτήσεις του Λευκού Οίκου.
Πόλεμος για το πετρέλαιο;
Μία ακόμη εξήγηση που προβλήθηκε από τη διοίκηση Τραμπ είναι πιο ωμή και φαινομενικά πιο πειστική: το Λευκός Οίκος ήθελε οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες να αποκτήσουν πρόσβαση στα τεράστια κοιτάσματα πετρελαίου της Βενεζουέλας.
Μιλώντας στα ΜΜΕ το Σάββατο, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι «πολύ μεγάλες αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες» θα επισκευάσουν τις κατεστραμμένες υποδομές πετρελαίου της Βενεζουέλας και θα αρχίσουν να αντλούν «τεράστιο πλούτο». Μέρος αυτού του πλούτου θα πήγαινε στους Βενεζουελάνους, σύμφωνα με τον ίδιο, και μέρος στις ΗΠΑ ως «αποζημίωση» για τα εγκλήματα του Μαδούρο κατά της Αμερικής.
Ο Vance ανάρτησε επίσης ότι η εισβολή στόχευε στην ανάκτηση «κλεμμένου πετρελαίου», αναφερόμενος προφανώς στην εθνικοποίηση περιουσιακών στοιχείων των ExxonMobil και ConocoPhillips. Για πολλούς παρατηρητές, αυτό φάνηκε πιστευτό. Ο Τραμπ διατηρεί στενές σχέσεις με τον κλάδο ορυκτών καυσίμων και η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο.
Επιπλέον, η ιδιότυπη προσέγγιση Τραμπ — σύλληψη Μαδούρο αλλά διατήρηση του κόμματός του στην εξουσία — βγάζει νόημα αν στόχος ήταν μόνο η άσκηση πίεσης ώστε το Καράκας να παραχωρήσει τα κοιτάσματα πετρελαίου. Έτσι, πολλοί Δημοκρατικοί χαρακτήρισαν την εισβολή ως έναν καθαρό «πόλεμο για το πετρέλαιο». Όπως είπε ο βουλευτής Pat Ryan: «Ό,τι κι αν πουν, πάντα πρόκειται για το πετρέλαιο.»
Δεν ωφελείται η αμερικανική πετρελαϊκή βιομηχανία
Ωστόσο, ακόμη και αυτή η εκδοχή δεν ανταποκρίνεται πλήρως στην πραγματικότητα. Για δεκαετίες οι ΗΠΑ βασίζονταν στο ξένο πετρέλαιο και οι εταιρείες τους διεκδικούσαν αποθέματα στο εξωτερικό. Η πρόσβαση στους παγκόσμιους πόρους ενέργειας ήταν βασικός στόχος της πολιτικής τους στη Μέση Ανατολή μετά τη δεκαετία του 1970.
Γι’ αυτό κάθε φορά που οι ΗΠΑ επενέβαιναν σε συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή θεωρούνταν δεδομένο πως στόχος ήταν τα ενεργειακά συμφέροντα. Το σύνθημα «Όχι πόλεμος για το πετρέλαιο» κυριάρχησε στις διαδηλώσεις κατά των πολέμων επί Μπους.
Όμως την τελευταία δεκαετία, η επανάσταση του fracking άλλαξε ριζικά το ενεργειακό τοπίο των ΗΠΑ. Με νέες τεχνικές διάσπασης σχιστόλιθου και οριζόντιας γεώτρησης, οι αμερικανικές εταιρείες ξεκλείδωσαν τεράστια αποθέματα κάτω από τις ΗΠΑ. Από το 2019, η χώρα μετατράπηκε σε καθαρό εξαγωγέα ενέργειας για πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1950.
Σήμερα ο κλάδος δεν επιδιώκει νέα αποθέματα όσο υψηλότερες τιμές. Σε σχέση με πέρυσι τέτοια εποχή, οι τιμές του πετρελαίου έχουν πέσει περίπου 23%, λόγω υπερπροσφοράς παγκοσμίως — με την τιμή στα λίγο πάνω από $57 ανά βαρέλι, κάτω από το κόστος πολλών εταιρειών fracking. Οι προβλέψεις δείχνουν πως το 2026 θα σημειωθεί το μεγαλύτερο πλεόνασμα προσφοράς στην ιστορία.
Αν λοιπόν η Βενεζουέλα αύξανε δραστικά τις εξαγωγές της, αυτό θα έριχνε ακόμη περισσότερο τις τιμές διεθνώς — εξέλιξη καταστροφική για πολλές αμερικανικές εταιρείες σχιστολιθικού πετρελαίου. Μερικές εταιρείες ίσως αποκομίσουν άμεσα κέρδη από την επαναλειτουργία των εγκαταστάσεων της Βενεζουέλας. Όμως το βαρύ αργό της χώρας είναι ακριβότερο στην άντληση συγκριτικά με τα σχιστολιθικά αποθέματα των ΗΠΑ και απαιτεί επενδύσεις ύψους έως $10 δισ.. Επιπλέον, η πολιτική αστάθεια αποθαρρύνει τους επενδυτές.
Συνεπώς οι αμερικανικές πετρελαϊκές δεν είχαν ισχυρό λόγο να πιέσουν για την ανατροπή Μαδούρο — ούτε υπάρχουν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία που να δείχνουν κάτι τέτοιο.
Το προσωπικό στοίχημα του Τραμπ
Γιατί λοιπόν ο Τραμπ ανέτρεψε τον Μαδούρο; Πιθανότατα συνέβαλαν πολλοί παράγοντες. Η προσωπική έλξη του προέδρου προς τον πλούτο φυσικών πόρων ίσως έπαιξε ρόλο. Αν και το λόμπι των εταιρειών ενέργειας δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τα αποθέματα της Βενεζουέλας, ο ίδιος ο Τραμπ ίσως ενδιαφέρεται.
Ο ίδιος έχει επανειλημμένα επικρίνει τις ΗΠΑ που δεν «πήραν το πετρέλαιο» από χώρες όπως αυτές της Μέσης Ανατολής ή δεν εκμεταλλεύτηκαν τα κοιτάσματα του Αφγανιστάν. Δηλαδή υιοθετεί γενικά την ιδέα λεηλασίας κατακτημένων χωρών.
Παράλληλα αρκετά στελέχη των Ρεπουμπλικανών — όπως ο Ρούμπιο — επιθυμούσαν εδώ και χρόνια την ανατροπή του αριστερού καθεστώτος στη Βενεζουέλα. Έτσι οι σύμβουλοι του Τραμπ πιθανόν έθεσαν στο τραπέζι τη στρατιωτική λύση ως επιλογή πολιτικής.
Η διοίκηση Τραμπ έχει επίσης δηλώσει πως επιδιώκει την αναβίωση του Δόγματος Μονρόε: δηλαδή θεωρεί τη Δυτική Ημισφαίριο σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ και θέλει να αποτρέψει συμμαχίες χωρών όπως η Βενεζουέλα με τη Ρωσία ή την Κίνα. Ο Τραμπ δήλωσε μάλιστα πως η σύλληψη Μαδούρο θα διασφαλίσει ότι «η αμερικανική κυριαρχία στη Δυτική Ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ποτέ ξανά».
Επίδειξη ισχύος και εσωτερική πολιτική πίεση
Ωστόσο φαίνεται πως πιο μικρόψυχοι και επικοινωνιακοί λόγοι έπαιξαν επίσης ρόλο στην απόφαση. Σύμφωνα με τους The New York Times, ο Λευκός Οίκος προσέφερε στον Μαδούρο «χρυσή εξορία» στην Τουρκία — εκείνος αρνήθηκε χορεύοντας στην κρατική τηλεόραση ενώ ακουγόταν μαγνητοφωνημένη φωνή του που έλεγε «κανένας τρελός πόλεμος».
Η ομάδα Τραμπ θεώρησε ότι ο Μαδούρο τους προκαλούσε κι έτσι αισθάνθηκε την ανάγκη να απαντήσει δυναμικά. Παράλληλα, σύμφωνα με αξιωματούχο που μίλησε στο The Atlantic, ο Τραμπ ήθελε να ξεκινήσει τη χρονιά με μια μεγάλη νίκη λόγω αρνητικών πρωτοσέλιδων και χαμηλών ποσοστών στις δημοσκοπήσεις.
Ίσως λοιπόν όσοι κατηγορούν τον Τραμπ ότι διεξάγει πολέμους υπέρ μεγάλων συμφερόντων να του δίνουν τελικά περισσότερη στρατηγική σκέψη απ’ όση πραγματικά υπάρχει: οι πραγματικοί στόχοι ίσως είναι πολύ πιο επιφανειακοί και προσωπικοί απ’ όσο φαίνονται.