Η αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα σηματοδοτεί νέα εποχή και αναγκάζει τη Δύση να επαναπροσδιορίσει τη θέση της, σύμφωνα με τις προβλέψεις του πρώην Βρετανού υπουργού Οικονομικών Τζιμ O’ Νιλ στο Project Syndicate.
Με το 2026 να έχει μόλις ξεκινήσει, ο Ντόναλντ Τραμπ ανατρέπει κάθε προσδοκία όσων πίστευαν ακόμη στη διατήρηση της παλιάς διεθνούς τάξης πραγμάτων. Η νυχτερινή επιχείρηση των ΗΠΑ για τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, επιβεβαιώνει ότι έχουμε εισέλθει σε μια νέα εποχή. Το ερώτημα πλέον είναι πώς θα αντιδράσει ο υπόλοιπος κόσμος.
Σε πρόσφατο άρθρο μου με τη Gemma Cheng’er Deng, τονίσαμε πως η Δύση οφείλει να αντιληφθεί τις εξελίξεις, ειδικά μετά τη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ, που φαίνεται να προτείνει έναν κόσμο χωρισμένο σε τρία μπλοκ: γύρω από τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία. Τώρα, με την άμεση ενέργεια του Τραμπ, γίνεται σαφές ότι η αμερικανική κυβέρνηση θα δρα σύμφωνα με τα δικά της κριτήρια περί «σωστού», αγνοώντας το διεθνές δίκαιο και τους παραδοσιακούς κανόνες.
Αυτό σημαίνει ότι οι παλιοί σύμμαχοι και εταίροι της Αμερικής πρέπει να μιλήσουν ξεκάθαρα για τη θέση τους στη διεθνή σκηνή. Οι γενικόλογες διπλωματικές διατυπώσεις δεν αρκούν πλέον. Οι νέες οικονομικές, γεωπολιτικές και διπλωματικές πραγματικότητες γίνονται όλο και πιο εμφανείς κάθε εβδομάδα.
Η επέτειος των BRICS και η ευρωπαϊκή πρόκληση
Φέτος συμπληρώνονται 25 χρόνια από τότε που εισήγαγα τον όρο BRICs, αναφερόμενος αρχικά στη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία και την Κίνα. Η βασική μου θέση τότε δεν αφορούσε τις επενδύσεις, αλλά την ανάγκη για δικαιότερη και πιο αντιπροσωπευτική παγκόσμια διακυβέρνηση, βάσει των ανερχόμενων οικονομικών και στρατηγικών δεδομένων.
Με την εμφάνιση της ευρωζώνης και του ενιαίου νομίσματος, είχα θέσει το ερώτημα γιατί η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία εξακολουθούν να εκπροσωπούνται ξεχωριστά σε διεθνείς οργανισμούς, συχνά εις βάρος χωρών με αυξανόμενη σημασία. Εδώ και 25 χρόνια ήταν φανερό πως η σχετική οικονομική επιρροή αυτών των ευρωπαϊκών χωρών θα μειωνόταν σταδιακά.
Σήμερα που η Ευρωπαϊκή Ένωση και το ευρώ υπάρχουν εδώ και δεκαετίες, είναι λογικό να αναρωτηθούμε τι έχουν πετύχει. Γιατί οι Ευρωπαίοι δεν δημιούργησαν τις απαραίτητες οικονομίες κλίμακας ώστε οι βιομηχανίες τους να ενισχύσουν την παραγωγικότητα και το βιοτικό επίπεδο;
Το ίδιο ερώτημα ισχύει και για το Ηνωμένο Βασίλειο. Η χώρα μου, όπως και όλες οι δυτικές δυνάμεις, χρειάζεται επειγόντως αυτοκριτική για τις μακροπρόθεσμες προτεραιότητές της. Η στάση της κυβέρνησης Τραμπ υπογραμμίζει ακόμη περισσότερο τον εφησυχασμό της Δύσης.
Οι ανερχόμενες δυνάμεις και το μέλλον της παγκόσμιας διακυβέρνησης
Είναι τώρα η ώρα για τους Δυτικούς να δηλώσουν ξεκάθαρα τις βασικές αξίες τους; Τι πραγματικά εκτιμάτε και πώς θα διασφαλίσετε ότι οι αξίες αυτές θα τηρούνται στις διεθνείς σας σχέσεις;
Όταν υποστήριζα πως οι Ευρωπαίοι πρέπει να δώσουν περισσότερο χώρο στις μεγάλες αναδυόμενες οικονομίες, περίμενα ότι αυτές οι χώρες θα απαιτούσαν μεγαλύτερη φωνή στη διεθνή σκηνή. Η Κίνα και η Ινδία, όπως προέβλεψα στο κείμενο για τους BRICs, έχουν ήδη φτάσει σε αυτό το στάδιο οικονομικής ισχύος.
Από το 2008-09 οι BRICS, στους οποίους προστέθηκε η Νότια Αφρική το 2010, συχνά εμφανίζονται ενωμένοι στις ετήσιες συνόδους τους. Πρόσφατα προστέθηκαν νέα μέλη: η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Αιθιοπία, η Ινδονησία και το Ιράν. Παρά τις προσπάθειές τους για συνεργασία, οι χώρες BRICS+ εξακολουθούν να διεκδικούν –και στις περισσότερες περιπτώσεις δικαίως– μεγαλύτερη επιρροή στις παγκόσμιες εξελίξεις.
Sύμφωνα με πληροφορίες του Politico, η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει τη δημιουργία ενός σχήματος C5 με τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και τρεις από τους BRICS: Κίνα, Ινδία και Ρωσία. Αυτό πλησιάζει στην πρόταση που είχα κάνει πριν 25 χρόνια για ένα νέο μοντέλο παγκόσμιας διακυβέρνησης, αν και απουσιάζουν η Βραζιλία ή κάποια ευρωπαϊκή χώρα.
Ακόμη κι αν αυτό δεν υλοποιηθεί τελικά, τέτοιες πληροφορίες δείχνουν ποιους θεωρεί σημαντικούς ο Τραμπ. Παρότι ίσως προτιμά ιδεολογικούς συμμάχους, αν η Ευρώπη πετύχαινε μεγαλύτερη οικονομική ή τεχνολογική πρόοδο, θα μπορούσε κάποτε να ενταχθεί σε ένα μελλοντικό C7.
Ο Καναδάς μπροστά στις αλλαγές – Η Ευρώπη σε στασιμότητα
Ο πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ, δείχνει να αντιλαμβάνεται τις ευρύτερες αλλαγές που συντελούνται. Επιδιώκει στενότερες διμερείς σχέσεις με την Κίνα και εξετάζει σοβαρά τον συνδυασμό ρεαλισμού και αξιών που πρέπει να υιοθετήσει ο Καναδάς.
Το Ηνωμένο Βασίλειο, παρά τα προβλήματα μετά το Brexit, κάνει μικρά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Αντίθετα, η ηπειρωτική Ευρώπη μοιάζει εγκλωβισμένη στον φόβο της και αδυνατεί να επιδείξει φιλοδοξία ή διορατικότητα.
Ωστόσο, με καθαρή οπτική και αποφασιστικότητα, κανείς δεν ξέρει πώς θα είναι ο κόσμος σε 25 χρόνια από σήμερα. Είναι η κατάλληλη στιγμή για μια νέα προσέγγιση σχετικά με τους BRICS+.
