Η απειλή του Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει δασμούς σε ευρωπαϊκές χώρες λόγω της Γροιλανδίας ανέτρεψε την περυσινή διατλαντική εμπορική ανακωχή και έφερε την Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμέτωπη με ένα γνώριμο δίλημμα: να απαντήσει σκληρά ή να προσπαθήσει να κερδίσει χρόνο.
Στα χαρτιά, η ΕΕ διαθέτει επιλογές, από στοχευμένους δασμούς σε ευαίσθητα προϊόντα των ΗΠΑ μέχρι την ενεργοποίηση του εμπορικού «μπαζούκα», του Anti‑Coercion Instrument.
Αντίποινα σε αμερικανικά προϊόντα
Στο «οπλοστάσιο» της ΕΕ παραμένουν δασμοί αντιποίνων αξίας 93 δισ. ευρώ σε αμερικανικά προϊόντα, μέτρα που είχαν ενεργοποιηθεί κατά τον πρώτο γύρο δασμών του Τραμπ πέρσι και είχαν παγώσει για έξι μήνες τον Αύγουστο. Το πακέτο θα τεθεί αυτόματα σε ισχύ στις 7 Φεβρουαρίου, εκτός αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει νέα αναστολή και τα 27 κράτη‑μέλη συμφωνήσουν. Η αναστολή μπορεί να συμβεί πολύ γρήγορα, καθώς η Επιτροπή συνήθως συνεννοείται συχνά με τις πρωτεύουσες.
Μέρος των δασμών στοχεύει σε προϊόντα που συνδέονται άμεσα με την αμερικανική κουλτούρα, όπως τζιν Levi’s, μοτοσυκλέτες Harley Davidson και bourbon από το Κεντάκι. Άλλα προϊόντα στοχεύονται λόγω της προέλευσής τους από πολιτικά «κόκκινα» κράτη, όπως η σόγια από τη Λουιζιάνα, όπου προέρχεται ο Πρόεδρος της Βουλής, Μάικ Τζόνσον.
Το εμπορικό «μπαζούκα»
Το μεγαλύτερο όπλο της ΕΕ είναι το Anti‑Coercion Instrument, ένα εργαλείο σχεδιασμένο για να αποτρέπει άλλες χώρες από το να χρησιμοποιούν το εμπόριο για εκβιασμό. Η ΕΕ μπορεί να επιβάλλει ή να αυξήσει δασμούς, να περιορίσει εξαγωγές και εισαγωγές μέσω ποσοστώσεων ή αδειών, να θέσει περιορισμούς στο εμπόριο υπηρεσιών και να ελέγξει την πρόσβαση σε δημόσιες συμβάσεις, ξένες επενδύσεις, δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και χρηματοπιστωτικές αγορές.
Ωστόσο, η ενεργοποίησή του σε μια τέτοια περίπτωση απαιτεί μερικούς μήνες για να ξεπεραστούν τα διπλωματικά εμπόδια μεταξύ Επιτροπής και κυβέρνησης Τραμπ. Καθώς ποτέ δεν έχει χρησιμοποιηθεί, η ΕΕ βρίσκεται σε άγνωστα νερά, ιδιαίτερα όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ Βρυξελλών και εθνικών πρωτευουσών. Η Γαλλία είναι πρόθυμη, η Γερμανία και άλλες χώρες λιγότερο. Όπως δήλωσε ο Λιθουανός υπουργός Οικονομικών Κριστούπας Βάιτεκουνας στο Politico: «Είναι μια από τις κάρτες, αλλά δεν είναι η πρώτη που χρησιμοποιείς».
Ο «Κινέζικος άσσος »
Την περασμένη εβδομάδα, ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ έκλεισε μια προκαταρκτική εμπορική συμφωνία με το Πεκίνο για την απελευθέρωση εισαγωγών ηλεκτρικών οχημάτων, σε αντάλλαγμα για μείωση δασμών σε καναδικά αγροτικά προϊόντα. Το μήνυμα ήταν σαφές: ο Καναδάς έχει εναλλακτικούς εταίρους και δεν θα καθίσει αδρανής ενώ οι ΗΠΑ προσπαθούν να ασκήσουν πίεση.
Για την ΕΕ, ωστόσο, η Κίνα αποτελεί «εντελώς διαφορετική υπόθεση». Η γερμανική βιομηχανία αυτοκινήτων πλήττεται από υψηλές τιμές ενέργειας και σκληρό ανταγωνισμό από την Κίνα, η οποία πλέον είναι ο κορυφαίος εξαγωγέας αυτοκινήτων στον κόσμο. Οι υπερπαραγωγές της Κίνας προκαλούν ανησυχία στους ευρωπαίους επιχειρηματίες, ενώ η ανάγκη για περισσότερα εμπόδια και διαχειριζόμενο εμπόριο είναι εμφανής.
Τα αμερικανικά χρεόγραφα ως όπλο
Η τεράστια αμερικανική δημόσια οφειλή είναι ένα από τα «αχίλλεια τακούνια» των ΗΠΑ. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες και συνταξιοδοτικά ταμεία κατέχουν συνολικά περίπου 8 τρισ. δολάρια σε αμερικανικά χρεόγραφα — διπλάσιο από ό,τι ο υπόλοιπος κόσμος μαζί. Μια μαζική πώληση θα μπορούσε να πυροδοτήσει χρηματοπιστωτική κρίση, ανεβάζοντας το κόστος δανεισμού της Αμερικής και πλήττοντας ταυτόχρονα την Ευρώπη, με ένα είδος «πυρηνικής οικονομικής αμοιβαίας καταστροφής». Εντούτοις, μια πλήρης ρήξη είναι εξαιρετικά απίθανη.
Η στρατηγική του χρόνου
Η ΕΕ προτιμά προς το παρόν την αυτοσυγκράτηση. Ο Ολόφ Γκιλ, αναπληρωτής εκπρόσωπος της Επιτροπής, τόνισε ότι «προτεραιότητα είναι η εμπλοκή και όχι η κλιμάκωση και η αποφυγή επιβολής δασμών». Παρά τη διαμάχη, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επωφελούνται προσωρινά από χαμηλότερα κόστη, ενώ οι αντίστοιχες αμερικανικές όχι.
Η προσπάθεια διατήρησης συνοχής μεταξύ ευρωπαϊκών κρατών είναι κρίσιμη, καθώς ο Τραμπ προσπαθεί να σπείρει διχασμό με απειλές δασμών σε ορισμένα κράτη-μέλη, όπως η Γαλλία και η Γερμανία, αφήνοντας άλλες χώρες, όπως η Ιταλία, άθικτες. Κάθε σοβαρή αντίδραση, όπως η χρήση του εμπορικού «μπαζούκα», απαιτεί ευρεία υποστήριξη.
Τι ακολουθεί
Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ενδέχεται να αποφανθεί για κάποιους από τους δασμούς Τραμπ σύντομα. Αν η κυβέρνηση χάσει, ο Τραμπ θα πρέπει να αντιμετωπίσει τις συνέπειες ενώ παρακολουθεί το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός. Την Πέμπτη, οι ηγέτες της ΕΕ θα συγκληθούν εκτάκτως στις Βρυξέλλες για να συζητήσουν τις διατλαντικές σχέσεις και τις τελευταίες απειλές δασμών. Αν δεν βρεθεί λύση, η αντίδραση της ΕΕ θα ενεργοποιηθεί αυτόματα και η εμπορική αντιπαράθεση θα κλιμακωθεί.
