Υπογράφηκε στην Ασουνσιόν η μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερου εμπορίου στον κόσμο
Ύστερα από περισσότερα από 25 χρόνια δύσκολων και συχνά αδιέξοδων διαπραγματεύσεων, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη της Mercosur υπέγραψαν σήμερα στην Ασουνσιόν της Παραγουάης τη Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου, ένα κείμενο με σαφή ιστορική βαρύτητα αλλά και έντονα αμφιλεγόμενο πολιτικό και κοινωνικό αποτύπωμα. Η συμφωνία δημιουργεί μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές ζώνες παγκοσμίως, καλύπτοντας μια ενιαία αγορά περίπου 700 εκατομμυρίων καταναλωτών.
Τη συμφωνία υπέγραψαν εκ μέρους της ΕΕ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, στέλνοντας μήνυμα επανεκκίνησης της ευρωπαϊκής εμπορικής στρατηγικής σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας και εντεινόμενου προστατευτισμού.
«Έρχεται την κατάλληλη στιγμή», λέει η ευρωπαϊκή ηγεσία
Ο Αντόνιο Κόστα χαρακτήρισε τη συμφωνία «το αποτέλεσμα ενός μακρού ταξιδιού» και υπογράμμισε ότι έρχεται σε μια στιγμή που η ΕΕ τη χρειάζεται περισσότερο, σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον όπου οι εμπορικοί πόλεμοι και οι μονομερείς πρακτικές επανέρχονται δυναμικά. Από την πλευρά της, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έκανε λόγο για μια συμφωνία που «γράφει ιστορία» και ξεπερνά τα στενά όρια του εμπορίου.
Σύμφωνα με την πρόεδρο της Επιτροπής, η συμφωνία αποτελεί σαφή δήλωση υπέρ του ανοίγματος των αγορών, της συνεργασίας και του αμοιβαίου οικονομικού οφέλους, με ρητή αναφορά στη βιωσιμότητα και στις γεωπολιτικές επιλογές της Ένωσης. Η ίδια μίλησε για κατάργηση δασμών δισεκατομμυρίων ευρώ και για ενίσχυση του ανταγωνισμού «επί ίσοις όροις».
Τα οικονομικά μεγέθη και οι προσδοκίες
Οι εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτυπώνουν το εύρος της συμφωνίας. Οι εξαγωγές της ΕΕ προς τις χώρες της Mercosur αναμένεται να αυξηθούν έως και κατά 50 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ οι εξαγωγές από τη Mercosur προς την Ευρώπη θα μπορούσαν να ενισχυθούν κατά περίπου 9 δισεκατομμύρια ευρώ. Για την Κομισιόν, τα μεγέθη αυτά μεταφράζονται σε πραγματική ανάπτυξη και νέες θέσεις εργασίας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Σήμερα, περίπου 60.000 ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εξάγουν στη Mercosur, με τις μισές να είναι ΜμΕ. Η Επιτροπή εκτιμά ότι θα επωφεληθούν από χαμηλότερους δασμούς, εξοικονομώντας συνολικά έως και 4 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, ενώ παράλληλα θα έχουν καλύτερη πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες.
Βιωσιμότητα και γεωπολιτική διάσταση
Η φον ντερ Λάιεν επέμεινε ιδιαίτερα στη διάσταση της βιωσιμότητας, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία περιλαμβάνει νομικές δεσμεύσεις για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Παρουσίασε τη συμφωνία και ως «γεωπολιτική δέσμευση» ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, βασισμένη σε κοινές αξίες, στον σεβασμό των κανόνων και στην εμπιστοσύνη, με προοπτική ενισχυμένου πολιτικού διαλόγου σε θέματα βιωσιμότητας, ισότητας, ειρήνης και ασφάλειας.
Η ανάγνωση αυτή, ωστόσο, δεν είναι καθολικά αποδεκτή. Περιβαλλοντικές οργανώσεις και μέρος της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης εκφράζουν έντονες αμφιβολίες για το κατά πόσο οι δεσμεύσεις αυτές μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη, ιδίως σε ό,τι αφορά την αποψίλωση του Αμαζονίου και τα πρότυπα αγροτικής παραγωγής στη Νότια Αμερική.
Αγροτικές ανησυχίες και ευρωπαϊκές δικλίδες ασφαλείας
Ένα από τα πλέον ευαίσθητα σημεία της συμφωνίας αφορά τον αγροτικό τομέα. Η πρόεδρος της Επιτροπής αναγνώρισε τις ανησυχίες των ευρωπαίων αγροτών, τονίζοντας ότι έχουν προβλεφθεί «ισχυρές δικλίδες ασφαλείας» για την προστασία των ευαίσθητων γεωργικών τομέων και των εισοδημάτων τους. Παράλληλα, διασφαλίζονται 350 ευρωπαϊκές γεωγραφικές ενδείξεις, στοιχείο κρίσιμο για χώρες με ισχυρή αγροδιατροφική παράδοση.
Παρά τις διαβεβαιώσεις, αρκετά κράτη μέλη και αγροτικές οργανώσεις παραμένουν επιφυλακτικές, φοβούμενες αθέμιτο ανταγωνισμό από προϊόντα που παράγονται με χαμηλότερα περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα.
Τα επόμενα βήματα και το δύσκολο πολιτικό τεστ
Η ΕΕ και η Mercosur υπέγραψαν τόσο τη Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης (EMPA) όσο και μια Προσωρινή Συμφωνία Εμπορίου (iTA). Η πρώτη θα πρέπει να επικυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ σύμφωνα με τις εθνικές τους διαδικασίες, ένα στάδιο που αναμένεται πολιτικά απαιτητικό. Η Προσωρινή Συμφωνία Εμπορίου, που αφορά αποκλειστικές αρμοδιότητες της ΕΕ, θα τεθεί προς έγκριση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο και θα τεθεί σε ισχύ μέχρι την πλήρη επικύρωση της EMPA.
Το αν η συμφωνία ΕΕ–Mercosur θα εξελιχθεί σε στρατηγικό πλεονέκτημα για την Ευρώπη ή σε νέο πεδίο εσωτερικών συγκρούσεων θα κριθεί στους μήνες που ακολουθούν, καθώς το ιστορικό της βάρος συνοδεύεται από εξίσου βαριές πολιτικές και κοινωνικές αντιπαραθέσεις.
