Mια συνηθισμένη καθημερινή. Λίγο μετά της 6:30 το πρωί, την ώρα που η Αθήνα αρχίζει να δέχεται το καθημερινό κυκλοφοριακό της κύμα, οδηγοί σε διαφορετικά σημεία της πόλης παρατηρούν κάτι ανησυχητικό.
Φανάρια που μέχρι χθες λειτουργούσαν κανονικά, μένουν ξαφνικά σβηστά. Άλλα κολλάνε στο κόκκινο, ενώ σε αρκετές διασταυρώσεις, αναβοσνήνουν σε πορτοκαλί χρώμα.
Σε λιγότερο από δέκα λεπτά, γίνεται σαφές ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένες βλάβες. Το κεντρικό σύστημα ελέγχου κυκλοφορίας της Αθήνας έχει καταρρεύσει.
Είναι δυνατόν όμως κάτι τέτοιο; Ποιος «ελέγχει» τα φανάρια;
Η κυκλοφορία στην Αθήνα δεν ρυθμίζεται απλώς από αυτόνομα φανάρια με προκαθορισμένους χρόνους. Σημαντικό μέρος του δικτύου είναι συνδεδεμένο με ένα κεντρικό σύστημα διαχείρισης κυκλοφορίας, έναν ψηφιακό «εγκέφαλο» που:
- αλλάζει προγράμματα ανάλογα με την ώρα και την ημέρα
- συγχρονίζει διαδοχικά φανάρια
- λαμβάνει δεδομένα από αισθητήρες και βρόχους στο οδόστρωμα
- επιτρέπει ανθρώπινη παρέμβαση σε περίπτωση ατυχημάτων ή έργων
Όταν αυτό το σύστημα πάψει να λειτουργεί, οι τοπικοί ελεγκτές μένουν χωρίς καθοδήγηση. Κάποιοι περνούν σε κατάσταση ασφαλείας, άλλοι λειτουργούν με παλιά προγράμματα και άλλοι απλώς σβήνουν.
Τι είναι το «πράσινο κύμα» και γιατί θα καταρρεύσει πρώτο
Ένα από τα πρώτα θύματα της κατάρρευσης είναι το λεγόμενο πράσινο κύμα. Πρόκειται για τον συγχρονισμό μιας σειράς φαναριών σε έναν βασικό άξονα, έτσι ώστε ένα όχημα που κινείται με σταθερή ταχύτητα (π.χ. 40–50 χλμ/ώρα) να συναντά συνεχόμενα πράσινα φώτα.
Το πράσινο κύμα μειώνει τα σταματήματα και αυξάνει τη χωρητικότητα του δρόμου (δηλαδή τον όγκο ροής οχημάτων). Χωρίς κεντρικό έλεγχο, ο συγχρονισμός χάνεται. Οδηγοί σταματούν σε κάθε διασταύρωση, ακόμα και όταν ο δρόμος μπροστά είναι άδειος. Η κυκλοφορία αποκτά «σπασμωδική» μορφή και η συμφόρηση αυξάνεται εκθετικά.
Η πόλη εκτός ρυθμού
Στις μεγάλες αρτηρίες – Κηφισίας, Μεσογείων, Συγγρού, Αλεξάνδρας – η απορρύθμιση γίνεται γρήγορα ορατή. Οι διασταυρώσεις μπλοκάρουν, οι ουρές μεγαλώνουν και οι οδηγοί διστάζουν να κινηθούν χωρίς σαφή σήματα προτεραιότητας. Η κατάσταση επιβαρύνεται από πεζούς που περνούν τον δρόμο χωρίς λειτουργικά σήματα, και μικροσυγκρούσεις χαμηλής ταχύτητας, η Αθήνα χάνει τον συγχρονισμό της. Έστω, τον υποτυπώδη που είχε…
Δημόσιες συγκοινωνίες: το ντόμινο
Η απώλεια του κεντρικού ελέγχου επηρεάζει άμεσα και τις δημόσιες συγκοινωνίες, αφού το τραμ χάνει την προτεραιότητα σε διασταυρώσεις, τα τρόλεϊ μπλοκάρονται σε κόμβους χωρίς ρύθμιση και τα λεωφορεία εγκλωβίζονται στο γενικό μποτιλιάρισμα. Όλα αυτά σημαίνουν ότι τα προκαθορισμένα δρομολόγια είναι αδύνατον να τηρηθούν και χιλιάδες πολίτες αδυνατούν να μετακινηθούν. Καθώς οι καθυστερήσεις πολλαπλασιάζονται, χιλιάδες πολίτες στρέφονται μαζικά στα μέσα σταθερής τροχιάς.
Διόδια, είσοδοι και έξοδοι περιαστικών οδών: το μποτιλιάρισμα μεταφέρεται
Η κατάρρευση του ελέγχου δεν περιορίζεται στο κέντρο, αφού περιαστικές οδοί και προφανώς η Αττική Οδός, σύντομα πλήττονται από την κυκλοφοριακή συμφόρηση που σαν κύμμα επεκτείνεται παντού. Θεωρητικά, η ελεύθερη διέλευση από τα διόδια λόγω έκτακτης ανάγκης θα μπορούσε να αποτελέσει ένα μέσο αποσυμφόρησης, ωστόσο η ροή προς και από την πόλη διαταράσσεται πλήρως, με το πρόβλημα να μεταφέρεται από και προς τους εσωτερικούς δρόμους.
Μετρό και Προαστιακός: απώλεια ελέγχου και αναστολή λειτουργίας
Το λογικό θα ήταν να προκαληθεί χαμός σε Μετρό και Προαστιακό από την πολυκοσμία αλλά δεν αρκεστήκαμε σε αυτό. Αυτό θα συνέβαινε ΑΝ λειτουργούσαν, στο δικό μας, ακραίο σενάριο, η κρίση δεν περιορίζεται στην υπερφόρτωση, καθώς η γενικευμένη αστοχία πλήττει και τα κεντρικά συστήματα ελέγχου και τηλεδιοίκησης των μέσων σταθερής τροχιάς.
Στο μετρό:
- χάνεται η κεντρική εποπτεία της κυκλοφορίας των συρμών
- τα αυτόματα συστήματα ασφαλείας περνούν σε κατάσταση προστασίας
- οι χρόνοι μεταξύ συρμών δεν μπορούν να ελεγχθούν με ακρίβεια
Για λόγους ασφαλείας, λαμβάνεται η απόφαση για σταδιακή ακινητοποίηση των συρμών και εκκένωση σταθμών. Το δίκτυο λειτουργεί αποσπασματικά ή διακόπτεται πλήρως.
Στον προαστιακό, η απώλεια επικοινωνίας με τα συστήματα σηματοδότησης και ελέγχου κυκλοφορίας οδηγεί σε:
- αναστολή δρομολογίων
- καθηλώσεις συρμών σε σταθμούς
- αδυναμία διαχείρισης εισόδων και εξόδων συρμών από τον αστικό ιστό
Η διακοπή των μέσων σταθερής τροχιάς αφαιρεί το τελευταίο αξιόπιστο εναλλακτικό μέσο μετακίνησης. Η πόλη μένει χωρίς λειτουργικό δίκτυο μεταφορών.
Χειροκίνητη διαχείριση: τα όρια του ανθρώπινου ελέγχου
Η Τροχαία περνά σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Τροχονόμοι τοποθετούνται σε κρίσιμες διασταυρώσεις, όμως μια πόλη εκατομμυρίων δεν μπορεί να ρυθμιστεί μόνο με σφυρίχτρες και νεύματα. Ασθενοφόρα, πυροσβεστικά και οχήματα πολιτικής προστασίας κινούνται χωρίς εγγυημένη προτεραιότητα, αυξάνοντας τον κίνδυνο καθυστερήσεων σε κρίσιμα περιστατικά.
Για τα μέσα σταθερής τροχιάς, ακόμα και αν ανακτηθεί ένα μέρος του ελέγχου με συνεχή ανθρώπινη εποπτεία και «χειροκίνητες» διαδικασίες, είναι προφανές ότι η συχνότητα των δρομολογιών δεν θα επαρκεί για να καλύψει τον τεράστιο όγκο επιβατών που θα έχει συγκεντρωθεί στις πλατφόρμες. Προφανώς δε, μέσα σε συνθήκες αφόρητης πίεσης, ενδεχόμενα λάθη είναι πολύ πιθανά και οι συνέπειες θα είναι καταστροφικές.
Δράκοι και φίδια: Μπορούν να γίνουν όλα αυτά;
Αν το αφαιρέσουμε από το πρακτικό και μηχανιστικό σκέλος του… γιατί όχι; Έχουμε ζήσει πράγματα και θεωρούμε μέρος της πραγματικότητας μας καταστάσεις που κάποτε μας φαίνονταν αδύνατον να συμβούν: οικονομική κρίση (ο «απαλός» όρος για να λες «πτώχευση» δηλαδή), πανδημία και καραντίνες. Οπότε σε καθαρά «έλα, αυτά δεν γίνονται» επίπεδο, θα πούμε απλά ανατρέξτε στο παρελθόν μας: όλα γινονται.
Αν το αφαιρέσουμε από το πρακτικό και μηχανιστικό σκέλος του… γιατί όχι; Έχουμε ζήσει πράγματα και θεωρούμε μέρος της πραγματικότητας μας καταστάσεις που κάποτε μας φαίνονταν αδύνατον να συμβούν: οικονομική κρίση (ο «απαλός» όρος για να λες «πτώχευση» δηλαδή), πανδημία και καραντίνες. Οπότε σε καθαρά «έλα, αυτά δεν γίνονται» επίπεδο, θα πούμε απλά ανατρέξτε στο παρελθόν μας: όλα γινονται.
Επιθετικές πράξεις υβριδικού πολέμου
Τα πράγματα αλλάζουν βέβαια αν η κατάρρευση οφείλεται σε επιθετική πράξη υβριδικού πολέμου, κάτι που εμμέσως πλην σαφώς αφέθηκε να εννοηθεί στη χθεσινή ανακοινωση της ΥΠΑ για τα αίτα που προκάλεσαν το black out του FIR.
Από την άλλη, η Ένωση Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας, με δική της ανακοίνωση, κάνει λόγο για απαρχαιωμένο και κακοσυντηρημένο εξοπλισμό. Και δεν είναι η πρώτη φορά, αφού στο παρελθόν έχουν υπάρξει αντίστοιχες ανακοινώσεις που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Τι συνέβη τελικά; Ίσως μάθουμε, αφού έχει διαταχθεί εισαγγελική έρευνα, αν σημαίνει κάτι αυτό. Το όλο θέμα πάντως δεν είναι αστείο και δεδομένης της μικρής έκτασης και κάλυψης που πήρε ως είδηση στα μεγάλα -τηλεοπτικά- ΜΜΕ, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να πειστεί κάποιος, ότι εντάσσεται στα πλαίσια του «ε, συμβαίνουν αυτά…».
Το πραγματικά επικίνδυνο σενάριο του -όχι και τόσο μακρινού- μέλλοντος
Αυτό που παραγματικά θα μπορούσε να προκαλέσει χάος και καταστροφή, είναι η κατάρρευση των μελλοντικών ενοποιημένων συστημάτων διαχείρισης της κυκλοφορίας. Δεν πρόκειται για σενάριο επιστημονικής φαντασίας, στο μέλλον, τα αυτόνομης οδήγησης οχήματα θα επικοιnωνούν ως «σμήνη» μεταξύ τους, με τις smart οδικές υποδομές αλλά και θα λαμβάνουν ασύρματες ενημερώσεις για την κυκλοφορία σε πραγματικό χρόνο. Όλα αυτά τα δεδομένα, θα μεταφέρονται σε έναν κεντρικό υπόλογιστικό κόμβο που θα διαχειρίζεται την κυκλοφορία.
Αν λοιπόν το σύστημα αυτό καταρρεύσει, πολύ απλά παύει η κίνηση των οχημάτων και δεν είναι δυνατό (ή έιναι πολύ δύσκολο) να ανακτηθεί χειροκίνητα ο έλεγχος τους. Τα πάντα θα «παγώσουν». Σε ένα ακόμα πιο εφιαλτικό σενάριο, κάποιος ή κάποιοι, κακόβουλα, αποκτούν τον έλεγχο του συστήματος ή προκαλούν εμβόλιμα, παρεμβολές σε αυτό. Κάτι τέτοιο, θα αποτελούσε ξεκάθαρα τρομοκρατική ενέργεια και σε πιο μακροπρόθεσμα πλαίσια, το μπλοκάρισμα της ελεύθερης μετακίνησης των πολιτών μιας χώρας, μια καταπιεστική μορφή ελέχγου, όχι απαραίτητα από εχθρικές δυνάμεις…
Πηγή: autotypos.gr
