Ναι, πάλι πλημμυρίσαμε. Και όχι, δεν πρόκειται για «ακραίο φαινόμενο» με την έννοια της έκπληξης. Πρόκειται για ένα απολύτως προβλέψιμο γεγονός, με γνωστά αίτια, χαρτογραφημένες συνέπειες και –το σημαντικότερο– με τεχνικά τεκμηριωμένες λύσεις. Το Λεκανοπέδιο της Αττικής δεν αιφνιδιάζεται από τη βροχή. Απλώς πληρώνει, ξανά και ξανά, την άρνησή του να αλλάξει υπόδειγμα.
Τα ρέματα είναι φραγμένα, τα ποτάμια εγκιβωτισμένα ή εξαφανισμένα, οι φυσικές διαδρομές του νερού έχουν αντικατασταθεί από δρόμους, αποθήκες και αυθαίρετα. Το αρχαίο έλος επανεμφανίζεται κάθε φορά που η βροχή πλησιάζει τα όρια αντοχής της λεκάνης του Κηφισού. Και αν αυτά τα όρια ξεπεραστούν –όπως έχει συμβεί στη Μάνδρα και μπορεί να συμβεί ξανά– τότε το νερό δεν θα κινηθεί προς τη θάλασσα από τα ποτάμια, αλλά μέσα από τα σπίτια και τις λεωφόρους.
Εδώ και χρόνια οι επιστήμονες προειδοποιούν. Δεν χρειάζεται άλλη μία τηλεοπτική ανάλυση, ούτε άλλο ένα γραφικό ραντεβού με τον υδρολόγο της ημέρας. Αυτή τη φορά, το ερώτημα δεν είναι «τι φταίει», αλλά «τι κάνατε». Ποια ρέματα απελευθερώθηκαν; Ποια αυθαίρετα κατεδαφίστηκαν; Ποιες λεκάνες ανάσχεσης κατασκευάστηκαν; Πόσα κονδύλια διατέθηκαν και πού κατέληξαν; Η πολιτική προστασία δεν κρίνεται στα δελτία Τύπου, αλλά στο έδαφος.
Η Ελλάδα δεν είναι άπειρη απέναντι στις φυσικές καταστροφές. Αντιθέτως, έχει βιώσει τη σκληρή μαθητεία του σεισμού. Για δεκαετίες, ο Εγκέλαδος άφηνε πίσω του νεκρούς και ερείπια, σε πόλεις χτισμένες άναρχα, με κακοτεχνίες, αυθαιρεσίες και δομική διαφθορά. Η Θεσσαλονίκη του 1978 και η Αθήνα του 1981 και του 1999 πλήρωσαν βαρύ τίμημα. Όμως κάτι άλλαξε.
Από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 έως το τέλος του ’90, διαμορφώθηκε ένα νέο κοινωνικό και θεσμικό συμβόλαιο. Το Τεχνικό Επιμελητήριο, τα πανεπιστήμια, οι μηχανικοί και η πολιτεία συνεργάστηκαν. Θεσμοθετήθηκαν αυστηροί αντισεισμικοί κανονισμοί, επαναχαράχθηκαν οι ζώνες σεισμικότητας, εκπαιδεύτηκε η κοινωνία. Το κόστος αυξήθηκε, αλλά η ασφάλεια εκτοξεύθηκε. Σήμερα, τα κτίρια αντέχουν όχι από τύχη ή «φιλότιμο του μπετόν», αλλά από σχεδιασμό.
Το ίδιο ισχύει και για την Καλαμάτα μετά το 1986. Ο ανασχεδιασμός της πόλης, με πολιτική βούληση, επιστημονική γνώση και κοινωνική συμμετοχή, απέδειξε ότι η καταστροφή μπορεί να γίνει αφετηρία αλλαγής, όχι μόνιμο άλλοθι.
Ακριβώς αυτό λείπει σήμερα από την αντιμετώπιση των πλημμυρών. Τα δεδομένα είναι γνωστά. Οι λύσεις επίσης: αποκατάσταση ρεμάτων, διεύρυνση κοιτών, αντιπλημμυρικές ζώνες, λεκάνες ανάσχεσης, κατεδαφίσεις όπου χρειάζεται. Αυτό που δεν υπάρχει είναι η επιμονή, ο χρόνος και η πολιτική σύγκρουση με παγιωμένα συμφέροντα.
Η Ελλάδα κατάφερε να σπάσει τη μοιρολατρία απέναντι στους σεισμούς. Μπορεί να το κάνει και με το νερό. Όχι αν συνεχίσουμε να ρωτάμε τι θα πάθουμε. Αυτό το ξέρουμε. Το ερώτημα είναι πώς δεν θα το ξαναπάθουμε. Και η απάντηση, αυτή τη φορά, δεν είναι επιστημονική. Είναι βαθιά πολιτική.
