Οι Πορτογάλοι προσέρχονται σήμερα στις κάλπες για τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών, σε μια αναμέτρηση που παρακολουθείται με ιδιαίτερη προσοχή εντός και εκτός της χώρας.
Ο λόγος δεν είναι μόνο ο κατακερματισμός του πολιτικού σκηνικού, αλλά κυρίως η πιθανότητα η άκρα δεξιά, ήδη αξιωματική αντιπολίτευση, να περάσει σε ένα ακόμη πιο θεσμικά καθοριστικό στάδιο, στέλνοντας τον υποψήφιό της στον δεύτερο γύρο.
Ώρες κάλπης και πρώτα μηνύματα από τις δημοσκοπήσεις
Τα εκλογικά τμήματα άνοιξαν στις 08:00 τοπική ώρα (10:00 ώρα Ελλάδας), ενώ οι πρώτες εκτιμήσεις, βασισμένες σε δημοσκοπήσεις εξόδου, αναμένονται μετά το κλείσιμο της κάλπης στις 20:00 (22:00 ώρα Ελλάδας). Αν και η συμμετοχή θεωρείται κρίσιμος παράγοντας, οι περισσότερες μετρήσεις συγκλίνουν στο ότι κανείς υποψήφιος δεν αναμένεται να εξασφαλίσει από σήμερα την απόλυτη πλειοψηφία.
Ο Αντρέ Βεντούρα και το στοίχημα της ακροδεξιάς
Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, ο Αντρέ Βεντούρα, πρόεδρος του ακροδεξιού κόμματος Σέγκα («Αρκετά»), ενδέχεται να καταλάβει ακόμη και την πρώτη θέση στον πρώτο γύρο. Ο 43χρονος βουλευτής, ωστόσο, εμφανίζεται να έχει περιορισμένες πιθανότητες επικράτησης στον δεύτερο γύρο, ο οποίος έχει προγραμματιστεί για τις 8 Φεβρουαρίου, καθώς αναμένεται να βρεθεί αντιμέτωπος με ένα ευρύ αντι-ακροδεξιό μέτωπο.
Η δυναμική του Βεντούρα, πάντως, δεν μπορεί να αγνοηθεί. Στις προεδρικές εκλογές του 2021 είχε συγκεντρώσει 11,9%, περίπου 500.000 ψήφους, τερματίζοντας τρίτος. Έκτοτε, η πολιτική του παράταξη κατέγραψε θεαματική άνοδο, φτάνοντας το 22,8% στις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου 2025 και αναδεικνύοντας 60 βουλευτές, ξεπερνώντας το Σοσιαλιστικό Κόμμα και καθιστάμενη αξιωματική αντιπολίτευση απέναντι στην κυβέρνηση του συντηρητικού πρωθυπουργού Λουίς Μοντενέγκρου.
Μια δεξιά σε εσωτερική σύγκρουση
Αναλυτές επισημαίνουν ότι μια ακόμη ισχυρή επίδοση της άκρας δεξιάς θα επιβεβαιώσει τη βαθιά μετατόπιση του πορτογαλικού πολιτικού τοπίου. Όπως σημειώνει το κέντρο αναλύσεων Teneo, ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα ανοίξει νέο κεφάλαιο στη μάχη εντός της δεξιάς, ανάμεσα στην παραδοσιακή συντηρητική παράταξη και τη ριζοσπαστική ακροδεξιά που διεκδικεί πλέον ηγεμονικό ρόλο.
Ο ίδιος ο Βεντούρα, κλείνοντας την προεκλογική του εκστρατεία, κάλεσε τα άλλα κόμματα της δεξιάς να μην του «εγείρουν εμπόδια» σε περίπτωση δεύτερου γύρου με αντίπαλο τον σοσιαλιστή υποψήφιο. Παράλληλα, υιοθέτησε εκ νέου σκληρή ρητορική, αυτοπροβαλλόμενος ως «υποψήφιος του λαού» και υποσχόμενος να «επαναφέρει την τάξη» στη χώρα, απορρίπτοντας κάθε διάθεση συναινετικών συμβιβασμών.
Οι αντίπαλοι και η μάχη για τη δεύτερη θέση
Στο στρατόπεδο του κέντρου και της κεντροαριστεράς, ο σοσιαλιστής Αντόνιο Ζουζέ Σεγκούρου, 63 ετών, φαίνεται να διατηρεί μικρό προβάδισμα έναντι του φιλελεύθερου ευρωβουλευτή Ζουάου Κοτρίμ Φιγκερέντου στη μάχη για τη δεύτερη θέση. Από τους συνολικά 11 υποψηφίους, αριθμός-ρεκόρ για προεδρικές εκλογές στην Πορτογαλία, αξιόλογες πιθανότητες πρόκρισης στον δεύτερο γύρο αποδίδονται επίσης στον υποψήφιο της κυβερνώσας δεξιάς Λουίς Μαρκς Μεντς και στον ανεξάρτητο ναύαρχο ε.α. Ενρίκε Γκουβάια ι Μέλου.
Η πολυδιάσπαση αυτή ενισχύει το ενδεχόμενο ενός δεύτερου γύρου με απρόβλεπτες συμμαχίες, σε μια χώρα όπου ιστορικά οι προεδρικές εκλογές κρίνονται συνήθως από την πρώτη Κυριακή.
«Κάλεσμα στους δημοκράτες» απέναντι στον λαϊκισμό
Ο Σεγκούρου επέλεξε να αντιπαρατεθεί στον Βεντούρα με όρους θεσμικούς και όχι καταγγελτικούς, προβάλλοντας το προφίλ του μετριοπαθούς εγγυητή της δημοκρατίας και του κοινωνικού κράτους. Στην τελευταία ημέρα της εκστρατείας απηύθυνε ανοιχτό κάλεσμα συσπείρωσης «σε όλους τους δημοκράτες, τους προοδευτικούς και τους ουμανιστές», επιχειρώντας να συγκροτήσει ένα ευρύ μέτωπο απέναντι στην άκρα δεξιά.
Η κοινωνική δυσαρέσκεια, ωστόσο, παραμένει έντονη. Ζητήματα όπως η υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών υγείας και παιδείας, το κόστος ζωής και η ανασφάλεια τροφοδοτούν τόσο τη ρητορική του λαϊκισμού όσο και την ανάγκη για σταθερότητα που επικαλούνται οι αντίπαλοί του.
Ο θεσμικός ρόλος του προέδρου και το ιστορικό προηγούμενο
Ο νέος πρόεδρος θα διαδεχθεί τον συντηρητικό Μαρσέλου Χεμπέλου ντε Σόουζα, ο οποίος εξελέγη δύο φορές, και τις δύο από τον πρώτο γύρο. Μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, μόνο μία φορά, το 1986, οι προεδρικές εκλογές στην Πορτογαλία κρίθηκαν στον δεύτερο γύρο.
Παρότι ο πρόεδρος δεν διαθέτει εκτελεστικές εξουσίες, ο ρόλος του κάθε άλλο παρά διακοσμητικός είναι. Μπορεί να λειτουργήσει ως θεσμικός διαιτητής σε περιόδους πολιτικής κρίσης και έχει τη δυνατότητα να διαλύσει το κοινοβούλιο και να προκηρύξει εκλογές. Σε αυτό το πλαίσιο, το σημερινό αποτέλεσμα δεν θα κρίνει μόνο πρόσωπα, αλλά και την κατεύθυνση στην οποία βαδίζει το πορτογαλικό πολιτικό σύστημα σε μια εποχή αυξανόμενων πιέσεων από τον εθνικολαϊκισμό.
