Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 94 ετών ο Γιώργος Βασιλείου, ο τρίτος πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, μια πολιτική φυσιογνωμία που σφράγισε την κυπριακή δημόσια ζωή με τον πραγματισμό του, τον ευρωπαϊκό του προσανατολισμό και τη διαρκή αναζήτηση λύσης στο Κυπριακό.
Την απώλειά του γνωστοποίησε η σύζυγός του Ανδρούλλα Βασιλείου, σημειώνοντας πως πέθανε ήσυχα, στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, περιτριγυρισμένος από την οικογένειά του.
Η προσωπική μαρτυρία και η ανθρώπινη διάσταση
Στην ανάρτησή της, η Ανδρούλλα Βασιλείου περιέγραψε τον Γιώργο Βασιλείου ως έναν άνθρωπο βαθιάς καλοσύνης, αφοσιωμένο σύζυγο και πατέρα, με γνήσια αγάπη για την Κύπρο και τον λαό της. Η μαρτυρία αυτή φωτίζει μια πλευρά που συχνά υποχωρεί πίσω από τον δημόσιο ρόλο: έναν πολιτικό με χαμηλούς τόνους, χωρίς ρητορικές εξάρσεις, που αντιμετώπιζε την πολιτική περισσότερο ως πεδίο ευθύνης παρά προσωπικής προβολής.
Από την Αμμόχωστο στην κορυφή της πολιτείας
Ο Γιώργος Βασιλείου γεννήθηκε στην Αμμόχωστο στις 20 Μαΐου 1931, σε μια πόλη-σύμβολο που αργότερα θα συμπυκνώσει το τραύμα της κυπριακής τραγωδίας. Σπούδασε οικονομικές επιστήμες στα Πανεπιστήμια της Γενεύης, της Βιέννης και της Βουδαπέστης, από όπου έλαβε και διδακτορικό τίτλο, ενώ στο Λονδίνο εξειδικεύτηκε στο μάρκετινγκ και την έρευνα αγοράς. Η ακαδημαϊκή και επαγγελματική του συγκρότηση τον κατέστησε εξαίρεση για τα κυπριακά δεδομένα της εποχής: έναν τεχνοκράτη με διεθνείς αναφορές και όχι προϊόν του παραδοσιακού κομματικού σωλήνα.
Η εκλογή του 1988 και η ρήξη με το κατεστημένο
Η εκλογή του στην προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας στις 21 Φεβρουαρίου 1988 αποτέλεσε πολιτική τομή. Ο Βασιλείου, υποστηριζόμενος από το ΑΚΕΛ αλλά χωρίς να προέρχεται από τον κομματικό μηχανισμό, επικράτησε σε μια περίοδο κόπωσης από τα παραδοσιακά σχήματα εξουσίας. Η θητεία του, που έληξε στις 28 Φεβρουαρίου 1993, συνδέθηκε με μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού της διακυβέρνησης και αλλαγής του ύφους της πολιτικής εξουσίας.
Το Κυπριακό και η στρατηγική του διαλόγου
Κεντρικός άξονας της προεδρίας του υπήρξε το Κυπριακό. Ο Γιώργος Βασιλείου επένδυσε συστηματικά στη λογική του διαλόγου και της διαπραγμάτευσης, επιδιώκοντας μια δίκαιη και βιώσιμη λύση. Οι πρωτοβουλίες του, αν και δεν κατέληξαν σε τελική συμφωνία, θεωρήθηκαν από υποστηρικτές του ως η πιο συνεπής προσπάθεια επανεκκίνησης της διαδικασίας μετά από χρόνια αδιεξόδων. Οι επικριτές του, ωστόσο, του καταλόγισαν υπερβολική αισιοδοξία απέναντι στις τουρκικές θέσεις και έλλειψη σκληρής διαπραγματευτικής γραμμής. Η αποτίμηση του έργου του στο Κυπριακό παραμένει μέχρι σήμερα αντικείμενο έντονου διαλόγου.
Η ευρωπαϊκή επιλογή ως ιστορική παρακαταθήκη
Αναμφίβολα, το πιο διαρκές αποτύπωμα του Γιώργου Βασιλείου συνδέεται με την ευρωπαϊκή πορεία της Κύπρου. Επί της προεδρίας του υποβλήθηκε η αίτηση ένταξης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μια στρατηγική επιλογή που αρχικά αντιμετωπίστηκε με επιφυλάξεις στο εσωτερικό. Αργότερα, επί προεδρίας Γλαύκου Κληρίδη, ανέλαβε επικεφαλής της Διαπραγματευτικής Αντιπροσωπείας για την ένταξη, έχοντας την ευθύνη της εναρμόνισης με το κοινοτικό κεκτημένο. Το έργο αυτό στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία και θεωρείται καθοριστικό για την ευρωπαϊκή θωράκιση της Κύπρου.
Αναγνώριση και δημόσια προσφορά
Για τη συμβολή του αυτή, τον Οκτώβριο του 2002, του απονεμήθηκε ο Μεγαλόσταυρος του Τάγματος Αξίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, η ανώτατη τιμητική διάκριση του κράτους. Παράλληλα με την πολιτική του διαδρομή, ο Βασιλείου εργάστηκε ως οικονομολόγος, διετέλεσε αντιπρόεδρος του ΚΕΒΕ, δίδαξε ως λέκτορας και καθηγητής πανεπιστημίου και συνεργάστηκε με το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου, συμβάλλοντας στη διάχυση γνώσης και δημόσιου διαλόγου.
Ο συγγραφέας και ο διανοούμενος
Λιγότερο γνωστό αλλά εξίσου ενδεικτικό της πολυπλευρής του προσωπικότητας είναι το συγγραφικό του έργο. Ανάμεσά του ξεχωρίζει το πρώτο βιβλίο για το μάρκετινγκ στον χώρο της Μέσης Ανατολής, μια πρωτοποριακή για την εποχή του μελέτη που αντανακλά τη διεθνή του ματιά και τη σύνδεση θεωρίας και πράξης.
Μια σύνθετη πολιτική κληρονομιά
Ο Γιώργος Βασιλείου αφήνει πίσω του μια σύνθετη κληρονομιά. Για άλλους υπήρξε ο πρόεδρος των χαμένων ευκαιριών στο Κυπριακό, για άλλους ο πολιτικός που τόλμησε να μετακινήσει το πλαίσιο της συζήτησης και να εντάξει στρατηγικά την Κύπρο στον ευρωπαϊκό χώρο. Σε κάθε περίπτωση, ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία ηγετών που κρίνονται όχι μόνο για όσα πέτυχαν, αλλά και για όσα επιχείρησαν σε αντίξοες συνθήκες. Και αυτό, σε μια χώρα με μακρά ιστορία αδιεξόδων, δεν είναι μικρό επίτευγμα.
Το βιογραφικό του
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Γιώργος Βασιλείου γεννήθηκε στην Αμμόχωστο στις 20 Μαϊου 1931. Γιος του στελέχους της Αριστεράς και οφθαλμίατρου Βάσου Βασιλείου και της οδοντιάτρου Φωφώς Βασιλείου, μετά τις γυμνασιακές του σπουδές σπούδασε στα Πανεπιστήμια της Γενεύης, της Βιέννης και της Βουδαπέστης οικονομικές επιστήμες.
Ήταν κάτοχος του τίτλου του διδάκτορος οικονομικών επιστημών του Πανεπιστημίου της Βουδαπέστης. Στο Λονδίνο ειδικεύθηκε σε θέματα μάρκετιγκ και έρευνας της αγοράς. Παντρεύτηκε την Ανδρούλλα Βασιλείου με την οποία απέκτησαν δύο κόρες και ένα γιο.
Εργάστηκε ως οικονομολόγος / ερευνητής αγοράς για το Reed Paper Group στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το 1962 επέστρεψε στην Κύπρο, όπου και ίδρυσε το Κέντρο Ερευνών Μέσης Ανατολής (ΚΕΜΑ). Ο Γεώργιος Βασιλείου υπήρξε Πρόεδρος και Γενικός Διευθυντής του Κέντρου μέχρι και το 1988, οπότε εξελέγη Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Επίσης ίδρυσε, το 1984, το Μεσανατολικό Κέντρο για σπουδές σε θέματα διευθύνσεως καθώς και παρόμοιο ίδρυμα για σπουδές στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές σε συνεργασία με ανάλογες γνωστές σχολές διευθύνσεως επιχειρήσεων και με το Εθνικό Κέντρο Ηλεκτρονικών Υπολογιστών του Ηνωμένου Βασιλείου.
Διετέλεσε αντεπιστέλλων καθηγητής στη Σχολή Διευθυντικών Σπουδών του Granfield του Ηνωμένου Βασιλείου και τακτικός λέκτορας σε πολλές διεθνείς διασκέψεις σε όλο τον κόσμο. Συγγραφέας του πρώτου βιβλίου για το Marketing στον χώρο της Μέσης Ανατολής, έχει επίσης δημοσιεύσει πολλά άρθρα της ειδικότητάς του σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά. Συνεργάστηκε με το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου για αρκετά χρόνια, σε προγράμματα της ειδικότητάς του στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση παρουσιάζοντας οικονομικές εκπομπές.
Διετέλεσε αντιπρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου Λευκωσίας, μέλος της εκτελεστικής επιτροπής του Κυπριακού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου (ΚΕΒΕ), μέλος της ειδικής επιτροπής για την Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή (ΑΤΑ), μέλος του Συμβουλίου της Αρχής Κρατικών Εκθέσεων Κύπρου, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου και της Εκτελεστικής Επιτροπής της Τράπεζας Κύπρου, μέλος του οικονομικού συμβουλευτικού συμβουλίου της Εκκλησίας της Κύπρου, μέλος του Συμβουλευτικού Εκπαιδευτικού Συμβουλίου και ιδρυτής και επίτιμος γραμματέας του κυπριακού κλάδου του Ινστιτούτου Διευθυντών.
Πήρε μέρος σε διασκέψεις, συνέδρια και σεμινάρια πάνω σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων σχετικών με τις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις.
Στις προεδρικές εκλογές του Φεβρουαρίου του 1988 ο Γιώργος Βασιλείου κατήλθε ως ανεξάρτητος υποψήφιος και υποστηρίχθηκε τόσο από το ΑΚΕΛ όσο και από διάφορες ανεξάρτητες προσωπικότητες
Ως Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας από τις αρχές του 1988 και εξής, ο Γιώργος Βασιλείου, κατέβαλε ιδιαίτερες προσπάθειες προς την κατεύθυνση εξεύρεσης δίκαιης λύσης στο Κυπριακό.
Ο Γιώργος Βασιλείου, ο οποίος δεν επανεξελέγη ΠτΔ, παρέμεινε στην ενεργό πολιτική και το 1993 ίδρυσε το Κίνημα Ελευθέρων Δημοκρατών, που συμμετείχε για πρώτη φορά σε βουλευτικές εκλογές τον Μάιο του 1996. Αργότερα το Κίνημα Ελευθέρων Δημοκρατών συνενώθηκε με το ΑΔΗΣΟΚ και ιδρύθηκε το κίνημα των Ενωμένων Δημοκρατών. Ο Γιώργος Βασιλείου διετέλεσε στη συνέχεια επίτιμος Πρόεδρος του κινήματος.
Στις 29 Απριλίου του 1993 ίδρυσε το κόμμα με το όνομα “Κίνημα Ελευθέρων Δημοκρατών”. Με το κόμμα αυτό εξελέγη βουλευτής Λευκωσίας από τις 6 Ιουνίου 1996 έως και τις 31 Ιουνίου 1999.
Επί προεδρίας του είχε υποβληθεί αίτηση για ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ. Αργότερα, επί προεδρίας Γλαύκου Κληρίδη, ο Γιώργος Βασιλείου ανέλαβε ως επικεφαλής της Διαπραγματευτικής Αντιπροσωπείας για την ένταξη της Κύπρου στην Ένωση, υπεύθυνος για το όλο έργο της εναρμόνισης και υιοθέτησης και εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου, προσπάθεια που εστέφθη με απόλυτη επιτυχία. Για το σπουδαίο αυτό έργο, καθοριστικό για την πορεία της ιστορίας του νησιού, τον Οκτώβριο του 2002 του απενεμήθη ο Μεγαλόσταυρος του Τάγματος Αξίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία είναι η ανώτατη διάκριση της Κυπριακής Δημοκρατία
Στο Γιώργο Βασιλείου έχει απovεμηθεί και o τίτλoς τoυ Επίτιμoυ Διδάκτoρα από τα Παvεπιστήμια τωv Αθηvώv και Θεσσαλovίκης, το Πανεπιστήμιο Οικονομικών Επιστημών της Βoυδαπέστης και το Πανεπιστήμιο Οικονομικών Μελετών του Βελιγραδίoυ. Του έχουν επίσης απονεμηθεί παράσημα και τιμητικές διακρίσεις από τη Γαλλία, Ελλάδα, Αυστρία, Ουγγαρία, Αίγυπτo, Iταλία, Γιoυγκoσλαβία, Συρία και Πoρτoγαλία.
