Στο μεταίχμιο μιας εποχής που τρέφεται από την εικόνα και εξαντλείται στην επιφάνεια, η λογοτεχνία για τους νέους συχνά παγιδεύεται ανάμεσα στον εύκολο συναισθηματισμό και τη διδακτική απλούστευση. Κι όμως, μέσα σε αυτό το τοπίο αναδύονται φωνές που κατορθώνουν να μετατρέψουν το προσωπικό σε οικουμενικό, χρησιμοποιώντας την αφήγηση όχι ως μέσο διαφυγής, αλλά ως μεγεθυντικό φακό πάνω στις ρωγμές της σύγχρονης κοινωνικής ηθικής.
Το νέο βιβλίο της Σάλι Ρούνεϊ «Intermezzo» θα κυκλοφορήσει τον Σεπτέμβριο
Στη σύγχρονη λογοτεχνική σκηνή, λίγα ονόματα προκαλούν τόσο έντονες και συχνά αντικρουόμενες αντιδράσεις. Για ορισμένους, η Rooney είναι η κατεξοχήν εκπρόσωπος μιας γενιάς εγκλωβισμένης στην εσωστρέφεια και τη συναισθηματική αμηχανία· για άλλους, μια από τις πιο οξυδερκείς χαρτογράφους των κοινωνικών ανισοτήτων που διαπερνούν τις πιο ιδιωτικές μας σχέσεις. Με το Intermezzo, η Ιρλανδή συγγραφέας επιστρέφει σε γνώριμο έδαφος, φωτίζοντας αυτή τη φορά πώς το πένθος, η φιλοδοξία και η οικονομική επισφάλεια διαβρώνουν αθόρυβα τον πυρήνα των ανθρώπινων σχέσεων.
Ο χώρος ανάμεσα στο πένθος και τη φιλοδοξία
Η αφήγηση επικεντρώνεται σε δύο αδέλφια, τον Πίτερ και τον Ιβάν, οι οποίοι κινούνται σε μια παρατεταμένη κατάσταση συναισθηματικής ακινησίας μετά τον θάνατο του πατέρα τους. Ο Πίτερ, επιτυχημένος δικηγόρος στο Δουβλίνο, παλεύει να συντηρήσει την εικόνα της κοινωνικής του υπεροχής, την ώρα που η προσωπική του ζωή καταρρέει ανάμεσα σε δύο ερωτικές σχέσεις και μια αυξανόμενη εξάρτηση από φαρμακευτικές ουσίες. Αντίθετα, ο Ιβάν, ένας εικοσάχρονος ταλαντούχος σκακιστής με περιορισμένες κοινωνικές δεξιότητες, εμπλέκεται σε μια αμφιλεγόμενη σχέση με μια μεγαλύτερη γυναίκα, αναζητώντας μια μορφή οικειότητας που το περιβάλλον του μοιάζει να του αρνείται.
Ο τίτλος Intermezzo δεν λειτουργεί μόνο ως αναφορά στη σκακιστική έννοια της ενδιάμεσης κίνησης. Περιγράφει την ίδια τη ζωή των ηρώων: μια παρατεταμένη παύση ανάμεσα σε αυτό που υπήρξαν και σε αυτό που η κοινωνία απαιτεί να γίνουν. Η Rooney συλλαμβάνει με ακρίβεια αυτό το υπαρξιακό «διάλειμμα», όπου τίποτα δεν έχει ακόμη κριθεί, αλλά όλα μοιάζουν ήδη βαριά.
Η γραφή της παραμένει απογυμνωμένη και σχεδόν ιμπρεσιονιστική. Οι προτάσεις συχνά μένουν μετέωρες, οι διάλογοι δεν περικλείονται σε εισαγωγικά, τα όρια ανάμεσα στη σκέψη και τον λόγο θολώνουν. Πρόκειται για μια συνειδητή επιλογή που αναπαράγει τον κατακερματισμένο τρόπο με τον οποίο βιώνεται σήμερα η επικοινωνία, δημιουργώντας μια ασφυκτική εγγύτητα ανάμεσα στον αναγνώστη και τους ήρωες. Παρά την ευφυΐα τους, οι χαρακτήρες αδυνατούν να εκφράσουν τις στοιχειώδεις ανάγκες τους — και αυτή ακριβώς η αδυναμία αποτελεί τον πυρήνα της τραγωδίας τους.
Η πολιτική διάσταση της ιδιωτικής ζωής
Παρότι το Intermezzo εστιάζει πρωτίστως στις διαπροσωπικές σχέσεις, η κοινωνικοπολιτική του διάσταση διαπερνά κάθε σελίδα. Η διαταξική σύγκρουση δεν εκδηλώνεται μέσα από συνθήματα ή δημόσιες συγκρούσεις, αλλά μέσα από την αμηχανία ενός δείπνου, την εργασιακή εξουθένωση ή την αδυναμία πρόσβασης σε αξιοπρεπή κατοικία. Οι ήρωες της Rooney δεν υπάρχουν έξω από το οικονομικό πλαίσιο· η επαγγελματική τους θέση καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο αγαπούν, πενθούν και αντιλαμβάνονται την ηθική.
Η συγγραφέας ασκεί μια αιχμηρή, έστω και υπόγεια, κριτική σε μια κοινωνία που απαιτεί από τους νέους να είναι διαρκώς λειτουργικοί και παραγωγικοί, ενώ ταυτόχρονα τους στερεί τη σταθερότητα και τις βεβαιότητες που χαρακτήριζαν τις προηγούμενες γενιές. Ο σύγχρονος ατομικισμός τίθεται στο μικροσκόπιο: οι δύο αδελφοί, αποξενωμένοι όχι μόνο μεταξύ τους αλλά και από τον ίδιο τους τον εαυτό, μετατρέπονται σε σύμβολα μιας γενιάς που έχει μάθει να ανταγωνίζεται ακόμη και στο πεδίο της οικειότητας.
Η Rooney δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις ούτε μια κάθαρση που θα ανακουφίσει τον αναγνώστη. Αντίθετα, υπογραμμίζει ότι η επιβίωση σε αυτό το κοινωνικό περιβάλλον απαιτεί μια διαρκή, συχνά επώδυνη, επαναδιαπραγμάτευση της ταυτότητας και των επιθυμιών.
Η ενσυναίσθηση ως πράξη αντίστασης
Το Intermezzo λειτουργεί ως καθρέφτης των σύγχρονων αδιεξόδων. Σε έναν κόσμο που απαιτεί διαρκή ορατότητα, απόδοση και αυτοβελτιστοποίηση, η Rooney προτείνει —χωρίς διδακτισμό— μια επιστροφή στην εσωτερικότητα και στην αποδοχή της τρωτότητας. Η λογοτεχνική δύναμη του έργου έγκειται στην ικανότητά του να μετατρέπει το φαινομενικά τετριμμένο σε υψηλή αφήγηση, αποδεικνύοντας ότι οι μικρές κινήσεις στη σκακιέρα της καθημερινότητας είναι συχνά αυτές που καθορίζουν το παιχνίδι της ύπαρξης.
Το Intermezzo δεν είναι απλώς ένα ακόμη μυθιστόρημα σχέσεων. Είναι μια πρόσκληση να πάψουμε να αντιλαμβανόμαστε τη ζωή ως μια ακολουθία επιδόσεων και να τη δούμε ως αυτό που πραγματικά είναι: μια σειρά από ενδιάμεσες καταστάσεις, όπου η ενσυναίσθηση —η ειλικρινής προσπάθεια κατανόησης του άλλου— συνιστά την πιο ουσιαστική μορφή αντίστασης. Με λόγο λιτό, διεισδυτικό και συχνά επώδυνα αληθινό, η Sally Rooney παραδίδει ένα έργο που δεν προκαλεί θόρυβο· προκαλεί σκέψη. Και αυτό ακριβώς το καθιστά επίκαιρο.
