Η σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, και η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να ανακοινώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα «διοικήσουν» τη χώρα έως ότου υπάρξει μια «ασφαλής και ορθολογική μετάβαση», συνιστούν μία από τις πιο δραστικές και αμφιλεγόμενες κινήσεις της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών.
Πέρα από την άμεση ανατροπή ενός αυταρχικού ηγέτη, η ενέργεια αυτή ανοίγει ένα ευρύτερο πεδίο αβεβαιότητας και δυνητικής αποσταθεροποίησης, τόσο στη Λατινική Αμερική όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το BBC.
Αρκετοί -και καθ΄ημάς- στέκονται στην θεαματική επιχείρηση της αμερικανικής Delta Force, αναμφίβολα άψογη στην εκτέλεσή της και απόδειξη της τρομακτικής στρατιωτικής-επιχειρησιακής ισχύος των ΗΠΑ. Από την άλλη, ανοίγει ο ασκός του Αιόλου, καθώς το νέο “δόγμα Μονρόε” (απότοκο της πρόσφατης νέας Εθνικής Στρατηγικής των ΗΠΑ που απ΄ ότι φαίνεται δεν αποτελεί μόνο ένα κείμενο) δημιουργεί νέες γεωπολιτικές συνθήκες στο δυτικό ημισφαίριο και όχι μόνο.
Πρώτον, γιατί καταλύεται το οικοδόμημα των κανόνων δεθνούς δικαίου που η ίδια η Δύση στοιχειοθέτησε για να αποφεύγονται αυτά ακριβώς που πρεσβεύει πιά η ηγέτιδα δύναμη του δυτικού κόσμου. Ακόμα και σε ευθεία αντίθεση με τον ΟΗΕ που, κι αυτός ως δημιούργημα του δυτικού κόσμου, υποτίθεται ότι ιδρύθηκε σταδιακά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο για να στερεώσει το πλαίσιο λειτουργίας των διακρατικών σχέσεων.
Δεύτερον, και μάλλον χειρότερο, διότι αυτή η πρακτική Τραμπ δικαιολογεί εκείνους που έχουν ήδη μετέλθει παρόμοιες μεθόδους και επειδή στο μέλλον θα μπορούσε να βρει μιμητές.
Η εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο, το 1974, βασίστηκε σε παρόμοιο σκεπτικό: αποκατάσταση της νομιμότητας και προστασίας των τουρκοκυπρίων μετά την δικτατορία στο νησί με την συνενοχή της Αθήνας.
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία που βαφτίστηκε “επιχείρηση νομιμότητας” μοιάζει κι αυτή τόσο πολύ με την στρατηγική Τραμπ. Όπως και ο εποικισμός της Γάζας και η γενοκτονία που ακολούθηκε από τις ισραηλινές δυνάμεις.
Αύριο, μπορεί να είναι η Κίνα που θα εισβάλει στην Ταϊβάν ακολουθώντας την “πεπατημένη” του Αμερικανού προέδρου.
Ή και μία σειρά ανάλογων επιχειρήσεων στην Κολομβία, ή την Γροιλανδία και αλλού.
Το διεθνές δίκαιο καταλύεται, η ισχύς του ΟΗΕ ως θεσμικό αντίβαρο του δυτικού κόσμου απενεργοποιείται και ο κόσμος καθίσταται ακόμα πιό χαοτικός με την δύναμη των ισχυροτέρων να επιβάλεται.
Το σκεπτικό Τραμπ
Ο Τραμπ παρουσίασε την επιχείρηση ως απόδειξη της αποφασιστικότητάς του και της αποτελεσματικότητας της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος. Η επιχείρηση, πράγματι, εκτελέστηκε με χειρουργική ακρίβεια και χωρίς απώλειες για τις ΗΠΑ. Ωστόσο, η στρατιωτική επιτυχία είναι μόνο το πρώτο στάδιο. Η ιστορία δείχνει ότι η πραγματική δοκιμασία ξεκινά μετά την πτώση ενός καθεστώτος. Από το Ιράκ έως το Αφγανιστάν, οι ΗΠΑ έχουν αποτύχει να μετατρέψουν τη στρατιωτική νίκη σε βιώσιμη πολιτική σταθερότητα, με τεράστιο ανθρώπινο και γεωπολιτικό κόστος.
Αναλυτές και δεξαμενές σκέψης είχαν προειδοποιήσει εδώ και καιρό ότι η κατάρρευση του καθεστώτος Μαδούρο θα μπορούσε να οδηγήσει σε χάος, με ένοπλες φατρίες, εγκληματικά δίκτυα και παραστρατιωτικές ομάδες να διεκδικούν εξουσία. Παρά τη σύλληψη του Μαδούρο, ο κρατικός και στρατιωτικός μηχανισμός που οικοδομήθηκε από την εποχή του Ούγκο Τσάβες παραμένει σε μεγάλο βαθμό άθικτος. Οι ένοπλες δυνάμεις, οι πολιτοφυλακές και τα δίκτυα διαφθοράς έχουν ισχυρά κίνητρα να αντισταθούν σε κάθε αμερικανικό σχέδιο αναδιάρθρωσης της χώρας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ιδεολογική διάσταση της επέμβασης. Ο Τραμπ επανέφερε, σε πιο ωμή μορφή, το πνεύμα του Δόγματος Μονρόε, διακηρύσσοντας αμερικανική κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο και εκτοξεύοντας απειλές προς ηγέτες χωρών όπως η Κολομβία και έμμεσα το Μεξικό και η Κούβα. Η ρητορική αυτή ενισχύει τον φόβο ότι η Βενεζουέλα δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση, αλλά μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής επιβολής ισχύος στη Λατινική Αμερική.
Παράλληλα, η απροκάλυπτη αναφορά στον έλεγχο των φυσικών πόρων της Βενεζουέλας, και ιδιαίτερα του πετρελαίου, υπονομεύει κάθε επιχείρημα περί δημοκρατικής αποκατάστασης. Ο ίδιος ο Τραμπ μίλησε για «εξόρυξη πλούτου» που θα ωφελήσει τόσο τις ΗΠΑ όσο και «φίλους» εκτός Βενεζουέλας, ενισχύοντας την εικόνα μιας επέμβασης με καθαρά οικονομικά και γεωστρατηγικά κίνητρα.
Τέλος, η διεθνής διάσταση είναι ίσως η πιο ανησυχητική. Η παραβίαση της κυριαρχίας ενός κράτους και του Χάρτη του ΟΗΕ δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο. Όπως επισημαίνουν Αμερικανοί και ξένοι αξιωματούχοι, αν οι ΗΠΑ θεωρούν θεμιτό να συλλαμβάνουν ξένους ηγέτες δια της βίας, τι εμποδίζει την Κίνα να πράξει το ίδιο στην Ταϊβάν ή τη Ρωσία στην Ουκρανία; Σε έναν κόσμο όπου οι κανόνες ήδη δοκιμάζονται, η κίνηση Τραμπ απειλεί να επιταχύνει τη μετάβαση προς μια διεθνή τάξη όπου κυριαρχεί η ωμή ισχύς και όχι το δίκαιο.
