Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προχώρησε το Σάββατο σε μια ακόμη κίνηση ανοιχτής πολιτικοοικονομικής πίεσης προς την Ευρώπη, ανακοινώνοντας την επιβολή πρόσθετων δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες και συνδέοντάς τους ευθέως με το αμερικανικό ενδιαφέρον για την απόκτηση της Γροιλανδίας.
Η κίνηση αυτή εντείνει τη διαμάχη με τη Δανία και τους Ευρωπαίους συμμάχους της Ουάσινγκτον, μετατρέποντας ένα γεωστρατηγικό ζήτημα σε μοχλό εμπορικού εκβιασμού.
Οι νέοι δασμοί και το τελεσίγραφο
Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι από την 1η Φεβρουαρίου τίθενται σε ισχύ πρόσθετοι δασμοί 10% σε όλα τα προϊόντα που εισάγονται στις ΗΠΑ από τη Δανία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Μεγάλη Βρετανία, την Ολλανδία και τη Φινλανδία. Οι χώρες αυτές υπόκεινται ήδη σε προηγούμενους δασμούς, γεγονός που καθιστά το νέο μέτρο σωρευτικό και ιδιαίτερα επαχθές.
Ο Αμερικανός πρόεδρος προειδοποίησε μάλιστα ότι από την 1η Ιουνίου οι δασμοί θα αυξηθούν στο 25% και θα παραμείνουν σε ισχύ έως ότου οι εμπλεκόμενες χώρες συμφωνήσουν στην πώληση της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ. Η σύνδεση εμπορικών κυρώσεων με εδαφικές διεκδικήσεις αποτελεί σαφή ρήξη με την παραδοσιακή δυτική διπλωματική πρακτική.
«Έχουμε επιδοτήσει την Ευρώπη επί αιώνες»
Στο ίδιο μήνυμα, ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ «επιδοτούν» εδώ και χρόνια τη Δανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση, επειδή δεν επιβάλλουν δασμούς ή άλλα ανταλλάγματα, και ότι «ήρθε η ώρα να ανταποδώσουν». Με τη συνήθη υπερβολική ρητορική του, επικαλέστηκε την παγκόσμια ειρήνη και την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ, ισχυριζόμενος ότι η Κίνα και η Ρωσία επιθυμούν να αποκτήσουν τη Γροιλανδία και ότι η Δανία αδυνατεί να την προστατεύσει.
Η αναφορά του σε «δύο έλκηθρα με σκυλιά» ως μέσα άμυνας της Δανίας προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, καθώς εκλήφθηκε ως προσβλητική και αποικιοκρατικού τύπου υποτίμηση ενός συμμάχου εντός του ΝΑΤΟ.
Η Γροιλανδία ως γεωστρατηγικό τρόπαιο
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένως δηλώσει ότι η Γροιλανδία είναι ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια των ΗΠΑ, επικαλούμενος τη στρατηγική της θέση στην Αρκτική και τα πλούσια κοιτάσματα ορυκτών και σπάνιων γαιών. Σε προηγούμενες τοποθετήσεις του δεν έχει αποκλείσει ούτε τη χρήση βίας για την απόκτησή της, μια δήλωση που έχει προκαλέσει σοκ σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η Αρκτική αναδεικνύεται τα τελευταία χρόνια σε πεδίο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, λόγω της κλιματικής αλλαγής, των νέων θαλάσσιων οδών και των ενεργειακών πόρων. Σε αυτό το πλαίσιο, η αμερικανική επιχειρηματολογία βρίσκει υποστηρικτές στο εσωτερικό των ΗΠΑ, αλλά θεωρείται από την Ευρώπη επικίνδυνη ανατροπή των κανόνων.
Ευρωπαϊκή στρατιωτική παρουσία και αντίδραση
Την εβδομάδα που πέρασε, ευρωπαϊκές χώρες απέστειλαν στρατιωτικό προσωπικό στη Γροιλανδία κατόπιν αιτήματος της Δανίας, επιχειρώντας να αποδείξουν ότι η Ευρώπη μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια του νησιού. Η κίνηση αυτή ερμηνεύτηκε στην Ουάσινγκτον ως πρόκληση, με τον Τραμπ να μιλά για «πολύ επικίνδυνο παιχνίδι» και «ρίσκο που δεν είναι ανεκτό ούτε βιώσιμο».
Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο διαπραγματεύσεων, δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ είναι «άμεσα διαθέσιμες» να συνομιλήσουν με τη Δανία ή άλλες ευρωπαϊκές χώρες, υπενθυμίζοντας τη μακροχρόνια αμερικανική στρατιωτική προστασία της Ευρώπης.
Διαδηλώσεις και φόβοι για το ΝΑΤΟ
Στη Δανία και τη Γροιλανδία πραγματοποιήθηκαν διαδηλώσεις ενάντια στις απαιτήσεις του Τραμπ, με βασικό αίτημα να επιτραπεί στο νησί να καθορίσει μόνο του το μέλλον του. Το ζήτημα της αυτοδιάθεσης της Γροιλανδίας, η οποία είναι ημιαυτόνομη περιοχή του Βασιλείου της Δανίας, επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο.
Κορυφαίες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν εκφράσει τη στήριξή τους στη Δανία, προειδοποιώντας ότι μια ενδεχόμενη στρατιωτική κατάληψη εδάφους εντός του ΝΑΤΟ από τις ΗΠΑ θα μπορούσε να οδηγήσει σε βαθιά κρίση ή ακόμη και κατάρρευση της Συμμαχίας. Τη στήριξή της στη Γροιλανδία έχει δηλώσει και η Βρετανία.
Η κλιμάκωση αυτή δείχνει ότι η διαμάχη για τη Γροιλανδία δεν είναι απλώς μια ιδιόρρυθμη εμμονή του Τραμπ, αλλά ένας επικίνδυνος συνδυασμός γεωπολιτικής φιλοδοξίας, εμπορικού πολέμου και αναθεώρησης των συμμαχικών κανόνων που ίσχυσαν επί δεκαετίες.
