Νέο κύκλο έντασης στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ άνοιξαν οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος αμφισβήτησε ευθέως τη συμβολή των συμμάχων των ΗΠΑ στον πόλεμο του Αφγανιστάν.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι στρατιώτες των χωρών-μελών της Συμμαχίας «έμειναν μακριά από τις γραμμές του μετώπου» και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «ποτέ δεν τους χρειάστηκαν» στη διάρκεια της εικοσαετούς στρατιωτικής επέμβασης.
Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν άμεσες και έντονες αντιδράσεις, με τον πρόεδρο της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν να επιλέγει μια συμβολική αλλά πολιτικά φορτισμένη απάντηση: την επανάληψη της επίσημης αναγνώρισης και ευγνωμοσύνης του γαλλικού κράτους προς τις οικογένειες των Γάλλων στρατιωτών που σκοτώθηκαν στο Αφγανιστάν.
Η γαλλική απάντηση και το βάρος των απωλειών
Σύμφωνα με το περιβάλλον του Γάλλου προέδρου, οι δηλώσεις Τραμπ χαρακτηρίστηκαν «απαράδεκτες» και «μη επιδεχόμενες σχολιασμού». Η επιλογή του Μακρόν να απευθυνθεί στις οικογένειες των πεσόντων δεν είναι τυχαία. Η Γαλλία συμμετείχε στη διεθνή στρατιωτική επιχείρηση από το 2001 έως το 2014, πληρώνοντας βαρύ τίμημα: 89 νεκρούς και περισσότερους από 700 τραυματίες.
Η κίνηση αυτή λειτουργεί αφενός ως ηθική αποκατάσταση της μνήμης των στρατιωτών και αφετέρου ως σαφές πολιτικό μήνυμα ότι το Παρίσι δεν αποδέχεται την αναθεώρηση της ιστορικής πραγματικότητας του πολέμου από τον Λευκό Οίκο.
Η ιταλική παρέμβαση και το άρθρο 5
Ανάλογο τόνο υιοθέτησε και η ιταλική κυβέρνηση, η οποία εξέδωσε ανακοίνωση εκφράζοντας «έκπληξη» για τις τοποθετήσεις του Αμερικανού προέδρου. Η Ρώμη υπενθύμισε ότι μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, το ΝΑΤΟ ενεργοποίησε το άρθρο 5 της Συνθήκης – για πρώτη και μοναδική φορά στην ιστορία του – σε μια κίνηση που χαρακτηρίστηκε «πράξη εξαιρετικής αλληλεγγύης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες».
Η Ιταλία συμμετείχε στην αποστολή με χιλιάδες στρατιώτες, αναλαμβάνοντας μάλιστα τη διοίκηση του Περιφερειακού Δυτικού Αρχηγείου, μιας από τις μεγαλύτερες και πιο απαιτητικές επιχειρησιακές ζώνες του Αφγανιστάν.
Νεκροί, τραυματίες και επιχειρησιακή παρουσία
Σε διάστημα σχεδόν είκοσι ετών, 53 Ιταλοί στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους και πάνω από 700 τραυματίστηκαν, συμμετέχοντας σε επιχειρήσεις ασφαλείας, πολεμικές αποστολές και στην εκπαίδευση των αφγανικών δυνάμεων. Η ιταλική κυβέρνηση τόνισε ότι οι στρατιώτες της βρέθηκαν στο πεδίο της μάχης και όχι «πίσω από τις γραμμές», απορρίπτοντας κατηγορηματικά την αφήγηση Τραμπ.
Φιλία, αλλά με σεβασμό
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το πολιτικό συμπέρασμα της ιταλικής ανακοίνωσης. Η Ρώμη ξεκαθαρίζει ότι δεν μπορεί να αποδεχθεί δηλώσεις που υποβαθμίζουν τη συμβολή των συμμάχων, ιδίως όταν προέρχονται από σύμμαχο χώρα. Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι οι σχέσεις Ιταλίας–ΗΠΑ βασίζονται σε κοινές αξίες και μακρά ιστορική συνεργασία, η οποία καθίσταται ακόμη πιο αναγκαία σε μια περίοδο πολλαπλών διεθνών κρίσεων.
Ωστόσο, το μήνυμα είναι σαφές: η συμμαχία προϋποθέτει σεβασμό. Χωρίς αυτόν, η αλληλεγγύη που αποτελεί θεμέλιο της Ατλαντικής Συμμαχίας δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη.
Ένα βαθύτερο πρόβλημα συνοχής
Πέρα από τις άμεσες διπλωματικές αντιδράσεις, η υπόθεση αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα συνοχής στο ΝΑΤΟ. Οι δηλώσεις Τραμπ δεν πλήττουν μόνο την ιστορική μνήμη των επιχειρήσεων στο Αφγανιστάν, αλλά και την εμπιστοσύνη μεταξύ συμμάχων, σε μια συγκυρία όπου η ενότητα της Συμμαχίας δοκιμάζεται από γεωπολιτικές ανακατατάξεις και νέες απειλές.
Η απάντηση Μακρόν και Ρώμης δείχνει ότι, για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, το ζήτημα δεν είναι απλώς επικοινωνιακό. Είναι θέμα πολιτικής αξιοπρέπειας, ιστορικής αλήθειας και, τελικά, της ίδιας της βιωσιμότητας της Ατλαντικής Συμμαχίας.
