Σε μια αιφνίδια μετατόπιση της ρητορικής του, ανήμερα της συνόδου στις Βρυξέλλες για τις ευρωατλαντικές σχέσεις, ο Ντόναλντ Τραμπ εγκαταλείπει –τουλάχιστον προσχηματικά– τις απειλές στρατιωτικής ισχύος για τη Γροιλανδία και περνά σε ένα σχέδιο «διευθέτησης» που προβλέπει παραχώρηση μικρών τμημάτων του εδάφους της σε αμερικανικό έλεγχο.
Σύμφωνα με τους New York Times, το μοντέλο που προωθείται παραπέμπει ευθέως στις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο, συνδυάζοντας στρατιωτική παρουσία, εξορύξεις και γεωπολιτικά ανταλλάγματα.
Οι New York Times και το προηγούμενο των βρετανικών βάσεων
Η αμερικανική εφημερίδα περιγράφει ένα σενάριο κατά το οποίο η Γροιλανδία θα παραχωρούσε περιορισμένες αλλά στρατηγικής σημασίας περιοχές για αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις και εξορυκτικές δραστηριότητες. Το πλαίσιο αυτό δεν είναι νομικά αβάσιμο: ήδη από τη συμφωνία του 1951 με τη Δανία, οι ΗΠΑ έχουν το δικαίωμα να διατηρούν όσα στρατεύματα επιθυμούν στη Γροιλανδία, όπως υπενθυμίζει το BBC. Σήμερα, περισσότεροι από 100 Αμερικανοί στρατιωτικοί σταθμεύουν στη βάση Πιτουφίκ, η οποία θεωρείται κρίσιμη για την αντιπυραυλική άμυνα και την επιτήρηση της Αρκτικής.
Σπάνιες γαίες, ορυκτός πλούτος και ο «Χρυσός Θόλος»
Στον πυρήνα της πρότασης Τραμπ βρίσκονται οι σπάνιες γαίες και άλλα στρατηγικά ορυκτά, απαραίτητα για την αμυντική βιομηχανία και τις νέες τεχνολογίες. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι μια πιθανή συμφωνία θα μπορούσε να περιλαμβάνει δικαιώματα εξόρυξης, αλλά και συνεργασία των Ευρωπαίων συμμάχων σε ένα σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας τύπου Golden Dome, που θα προστατεύει τις ΗΠΑ από επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς. Σε αντάλλαγμα, σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Ουάσιγκτον θα «πάγωνε» τη συζήτηση για νέους δασμούς προς την Ευρώπη.
Από το Νταβός, «κατ’ αρχήν συμφωνία» με Ρούτε
Μιλώντας στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, ο Τραμπ υποστήριξε ότι κατέληξε σε κατ’ αρχήν συμφωνία για τη Γροιλανδία μετά από συνάντηση με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε. «Θέτει τους πάντες σε πολύ καλή θέση, ειδικά όσον αφορά την ασφάλεια και τα ορυκτά, και θα ισχύει για πάντα», ανέφερε χαρακτηριστικά. Την ίδια στιγμή, επανέλαβε το αίτημά του για «ιδιοκτησία» της Γροιλανδίας, απορρίπτοντας όμως ρητά τη χρήση στρατιωτικής βίας και επιχειρώντας να εμφανιστεί ως διαπραγματευτής και όχι ως καταναγκαστικός ηγέτης.
Αντιδράσεις από Γροιλανδία και Δανία
Η ρητορική αυτή δεν έμεινε αναπάντητη. Η Γροιλανδή βουλευτής στο δανικό κοινοβούλιο, Άαγια Τσένμιτς, αμφισβήτησε ευθέως οποιονδήποτε ρόλο του ΝΑΤΟ στη διαχείριση του ορυκτού πλούτου του νησιού, τονίζοντας ότι «τίποτα για εμάς χωρίς εμάς». Από την πλευρά της, η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν, ξεκαθάρισε ότι μόνο η Δανία και η Γροιλανδία μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις για την εδαφική ακεραιότητα, δηλώνοντας ωστόσο πρόθυμη για «εποικοδομητικό διάλογο» σχετικά με την ασφάλεια στην Αρκτική, υπό την αυστηρή προϋπόθεση σεβασμού των δανικών κόκκινων γραμμών.
Το ΝΑΤΟ κρατά αποστάσεις
Ο Μαρκ Ρούτε, σε συνέντευξή του στο Fox News, διευκρίνισε ότι το ζήτημα του αν η Γροιλανδία θα παραμείνει υπό το Βασίλειο της Δανίας δεν τέθηκε στις συνομιλίες του με τον Τραμπ. Η δήλωση αυτή ερμηνεύεται από ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές ως προσπάθεια του ΝΑΤΟ να αποφύγει την άμεση εμπλοκή σε ζητήματα κυριαρχίας. Παράλληλα, η εκπρόσωπος της Συμμαχίας, Άλισον Χαρτ, σημείωσε ότι οι συνομιλίες Δανίας, Γροιλανδίας και ΗΠΑ έχουν στόχο να διασφαλίσουν πως Ρωσία και Κίνα δεν θα αποκτήσουν οικονομική ή στρατιωτική παρουσία στο νησί.
«Παγώνει» ο εμπορικός πόλεμος, ανεβαίνουν οι τόνοι
Μετά τη συνάντηση Τραμπ–Ρούτε, αμερικανικά και ευρωπαϊκά μέσα αναφέρουν ότι ο Λευκός Οίκος εγκαταλείπει, τουλάχιστον προσωρινά, τη συζήτηση για εμπορικό πόλεμο με την Ευρώπη. Ωστόσο, ο Τραμπ δεν εγκατέλειψε τη γνωστή επιθετική του γλώσσα, προειδοποιώντας ότι «μπορείτε να πείτε ναι και θα σας είμαστε ευγνώμονες ή να πείτε όχι και θα το θυμόμαστε». Στο Νταβός επιτέθηκε επίσης στον Εμανουέλ Μακρόν, χλευάζοντας την εμφάνισή του και κατηγορώντας τη Γαλλία ότι «κοροϊδεύει» τις ΗΠΑ εδώ και δεκαετίες, ενώ δεν παρέλειψε να στραφεί και κατά του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ.
Μια τακτική ελιγμών με ανοιχτό το ζήτημα της κυριαρχίας
Η αλλαγή τόνου του Τραμπ δεν αναιρεί το βασικό του αφήγημα: τη Γροιλανδία ως κρίσιμο γεωπολιτικό και οικονομικό έπαθλο σε έναν κόσμο εντεινόμενου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων. Το προτεινόμενο μοντέλο «Κύπρου» μπορεί να παρουσιάζεται ως ρεαλιστικός συμβιβασμός, ωστόσο εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την κυριαρχία, τη δημοκρατική νομιμοποίηση και τον ρόλο των τοπικών κοινωνιών. Για την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ, το στοίχημα είναι αν μπορούν να διαχειριστούν τις αμερικανικές πιέσεις χωρίς να ανοίξουν έναν νέο, επικίνδυνο προηγούμενο στην Αρκτική.
