Το Εφετείο καταδίκασε το μεσημέρι της Δευτέρας 13 Ιανουαρίου, σε δεύτερο βαθμό, τους δύο πρώην προστατευόμενους μάρτυρες στην υπόθεση Novartis, επιβεβαιώνοντας πλήρως την πρωτόδικη απόφαση για ψευδή κατάθεση και ψευδή καταμήνυση.
Πρόκειται για τη Μαρία Μαραγγέλη και τον Φιλίστορα Δεσταμπασίδη, οι οποίοι είχαν καταγγείλει δέκα κορυφαία πολιτικά πρόσωπα για δωροληψία από τον φαρμακευτικό κολοσσό, χωρίς οι καταγγελίες τους να επιβεβαιωθούν από τις πολυετείς δικαστικές έρευνες.
Οι καταδίκες και τα αδικήματα
Ο Φιλίστορας Δεσταμπασίδης κρίθηκε ένοχος, όπως και πρωτοδίκως, για ψευδή κατάθεση κατά συρροή σε βάρος όσων είχαν στραφεί εναντίον του με μηνύσεις, καθώς και για ψευδή καταμήνυση σε βάρος των Αδωνι Γεωργιάδη, Ανδρέα Λοβέρδου και Νίκου Μανιαδάκη. Αντίστοιχα, η Μαρία Μαραγγέλη καταδικάστηκε για ψευδή κατάθεση κατά συρροή για όλους όσοι την είχαν μηνύσει και για ψευδή καταμήνυση σε βάρος των Αδωνι Γεωργιάδη, Γιάννη Στουρνάρα, Ανδρέα Λοβέρδου και Αντώνη Σαμαρά.
Με την απόφαση αυτή, το δικαστήριο έκρινε τελεσίδικα ότι οι δύο πρώην προστατευόμενοι μάρτυρες κατήγγειλαν, χωρίς επαρκή και επιβεβαιωτικά στοιχεία, δωροληψίες πολιτικών από τη Novartis, προκαλώντας ένα πολιτικό σκάνδαλο που κυριάρχησε στη δημόσια ζωή για περισσότερα από πέντε χρόνια.
Ποιοι ήταν οι μάρτυρες και τι κατήγγειλαν
Η Μαρία Μαραγγέλη είχε διατελέσει πρόσωπο εμπιστοσύνης του άλλοτε ισχυρού άνδρα της Novartis Ελλάς, Κωνσταντίνου Φρουζή, ενώ ο Φιλίστορας Δεσταμπασίδης υπήρξε στέλεχος της εταιρείας. Στις καταθέσεις τους στην Εισαγγελία Διαφθοράς είχαν κατονομάσει δέκα σημαίνοντα πολιτικά πρόσωπα, μεταξύ των οποίων πρώην πρωθυπουργούς όπως τον Αντώνη Σαμαρά και τον Παναγιώτη Πικραμμένο, καθώς και τους Γιάννη Στουρνάρα, Ευάγγελο Βενιζέλο, Ανδρέα Λοβέρδο, Αδωνι Γεωργιάδη και άλλους, ως αποδέκτες χρημάτων από τη Novartis.
Οι καταγγελίες αυτές προκάλεσαν πολιτικό σεισμό, σκληρή κομματική αντιπαράθεση και βαθιά πόλωση, χωρίς ωστόσο να συνοδευτούν από αποδεικτικά στοιχεία που να τις στηρίζουν. Οι έρευνες των δικαστικών αρχών δεν επιβεβαίωσαν τους ισχυρισμούς, με αποτέλεσμα να αρθεί η προστασία που τους είχε παρασχεθεί και να βρεθούν, μετά από χρόνια, στο εδώλιο.
Η υπερασπιστική γραμμή και η κρίση των δικαστηρίων
Κατά τις δίκες σε πρώτο και δεύτερο βαθμό, οι δύο κατηγορούμενοι υποστήριξαν, ο καθένας με διαφορετικό τρόπο, ότι οι καταθέσεις τους βασίζονταν σε πληροφορίες που είχαν λάβει από τρίτους και ότι μετέφεραν όσα γνώριζαν. Ωστόσο, τα δικαστήρια έκριναν ότι η πλήρης απουσία επιβεβαιωτικών στοιχείων από τις πολυετείς έρευνες καθιστά τις καταγγελίες τους ψευδείς.
Οι ποινές που επιβλήθηκαν χαρακτηρίζονται σχετικά ήπιες, καθώς το ισχύον νομικό πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένα όρια για τα αδικήματα της ψευδούς κατάθεσης και της ψευδούς καταμήνυσης. Παρ’ όλα αυτά, η ουσία της απόφασης έχει βαρύ πολιτικό και θεσμικό βάρος, καθώς επιβεβαιώνει ότι οι κατηγορίες σε βάρος των πολιτικών προσώπων δεν στηρίχθηκαν σε πραγματικά δεδομένα.
Οι πολιτικοί μάρτυρες και ο ηθικός διασυρμός
Στις ακροαματικές διαδικασίες κατέθεσαν ως μάρτυρες οι πολιτικοί που είχαν στοχοποιηθεί, μεταξύ των οποίων ο Αντώνης Σαμαράς, ο Αδωνις Γεωργιάδης, ο Γιάννης Στουρνάρας, καθώς και η σύζυγός του Λίνα Νικολοπούλου, αλλά και άλλα πρόσωπα. Οι καταθέσεις τους περιέγραψαν τον πολιτικό και ηθικό διασυρμό που υπέστησαν, σε μια υπόθεση που κυριάρχησε στην επικαιρότητα και επηρέασε καθοριστικά την εικόνα του πολιτικού συστήματος.
Ελλάδα και ΗΠΑ: Δύο διαφορετικές έρευνες, δύο διαφορετικές στοχεύσεις
Ιδιαίτερο βάρος στη δικαστική κρίση είχε και η έρευνα της Αρχής για το Ξέπλυμα Μαύρου Χρήματος, υπό τον Χαράλαμπο Βουρλιώτη. Σύμφωνα με τα ευρήματά της, τόσο ο Δεσταμπασίδης όσο και η Μαραγγέλη είχαν ενταχθεί σε καθεστώς προστασίας και ποινικής ασυλίας στην Ελλάδα χωρίς να πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις. Όπως προέκυψε, είχαν λάβει συνολικά 27 εκατομμύρια ευρώ από τις αμερικανικές αρχές, 17 και 10 εκατομμύρια αντίστοιχα, για όσα κατήγγειλαν στις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με παράνομες πρακτικές της Novartis.
Η ευρωπαϊκή και ελληνική νομοθεσία προβλέπει ρητά ότι για να ενταχθεί κάποιος σε καθεστώς προστατευόμενου μάρτυρα δεν πρέπει να έχει κανένα οικονομικό όφελος από την υπόθεση. Αντίθετα, στις ΗΠΑ το πλαίσιο επιτρέπει οικονομικές αμοιβές σε πληροφοριοδότες, στο πλαίσιο ερευνών που αφορούν κυρίως παραβίαση κανόνων ανταγωνισμού και φορολογικές παραβάσεις.
Το θεσμικό αποτύπωμα της υπόθεσης
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η έρευνα για τη Novartis κατέληξε στην επιβολή βαριών προστίμων για παράνομες πρακτικές που νόθευαν τον ανταγωνισμό. Στην Ελλάδα, ωστόσο, η έρευνα επικεντρώθηκε σχεδόν αποκλειστικά σε πολιτικά πρόσωπα. Κατά την κριτική που διατυπώνεται πλέον ανοιχτά, με ευθύνη των τότε αρμόδιων δικαστικών αρχών, εκατοντάδες γιατροί και παράγοντες του συστήματος υγείας, που φέρονται να εμπλέκονται σε δωροδοκίες, έμειναν ουσιαστικά εκτός κάδρου, καθώς η έρευνα εξαντλήθηκε στις καταγγελίες για πολιτικούς που δεν αποδείχθηκαν.
