Μόλις τρεις ημέρες μετά την είσοδο του 2026, οι χειρότεροι φόβοι για μια χρονιά γεμάτη συγκρούσεις επιβεβαιώθηκαν με τρόπο ωμό. Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και η απαγωγή του προέδρου της χώρας, Νικολάς Μαδούρο, αλλά και της συζύγου του, συνιστούν – σύμφωνα με την ανάλυση του κορυφαίου συντάκτη διεθνών ειδήσεων του Guardian, Τζούλιαν Μπόργκερ – ένα ακόμη συντριπτικό πλήγμα στο διεθνές δίκαιο και στο ήδη εύθραυστο σύστημα παγκόσμιων κανόνων.
Όπως σημειώνει ο Μπόργκερ, το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο η ίδια η επιχείρηση, αλλά το γεγονός ότι πέτυχε. Και ακριβώς αυτή η «επιτυχία» κινδυνεύει να λειτουργήσει ως καταλύτης για μια ακόμη πιο επιθετική και απρόβλεπτη αμερικανική εξωτερική πολιτική.
Μπουλντόζες πάνω στο διεθνές δίκαιο
Ο Ντόναλντ Τραμπ, σχεδόν έναν χρόνο μετά την επιστροφή του στην εξουσία, περιγράφεται να στέλνει «φάλαγγες από μπουλντόζες» μέσα στο οικοδόμημα των διεθνών κανόνων, μετατρέποντάς το σταδιακά σε ερείπια. Η επιχείρηση στη Βενεζουέλα δεν ήρθε από το πουθενά. Είχαν προηγηθεί αεροπορικά πλήγματα σε μικρά σκάφη στα ανοιχτά της Κεντρικής Αμερικής, με τη δολοφονία των πληρωμάτων τους στη βάση μη αποδεδειγμένων κατηγοριών για διακίνηση ναρκωτικών, αλλά και ένοπλες καταλήψεις βενεζουελάνικων πετρελαιοφόρων στην ανοιχτή θάλασσα.
Το μήνυμα, κατά τον Μπόργκερ, είναι σαφές: η αναστολή που μέχρι πρόσφατα συγκρατούσε τον Τραμπ – ο φόβος του να μπλεχτεί σε «ξένους πολέμους» – φαίνεται να εξασθενεί επικίνδυνα.
Από το Νόμπελ Ειρήνης στο πετρέλαιο
Μέχρι πρόσφατα, ο Τραμπ ισχυριζόταν – ψευδώς – ότι είχε τερματίσει οκτώ πολέμους και άφηνε να εννοηθεί ότι η μεγάλη φιλοδοξία του για το 2025 ήταν η κατάκτηση του Νόμπελ Ειρήνης. Πριν από λιγότερο από έναν μήνα, μάλιστα, επιδείκνυε ένα πρόχειρο υποκατάστατο, το λεγόμενο «βραβείο ειρήνης της FIFA», σε μια σκηνή που σήμερα μοιάζει ακόμη πιο παράταιρη και γελοία.
Η επίθεση στη Βενεζουέλα – η οποία, σύμφωνα με αμερικανικές πληροφορίες, είχε αρχικά σχεδιαστεί για την ημέρα των Χριστουγέννων – δείχνει ότι η έλξη των ξένων εδαφών, του πετρελαίου και των ορυκτών πόρων λάμπει πλέον πιο έντονα από οποιαδήποτε διεθνή διάκριση. Ο ίδιος ο Τραμπ εμφανίστηκε «μεθυσμένος» από τη στρατιωτική επιτυχία, χαρακτηρίζοντας την επιχείρηση «πραγματικά λαμπρή» σε δηλώσεις του στους New York Times.
Η νομική βιτρίνα και οι αδύναμες κατηγορίες
Σε άλλους αξιωματούχους της κυβέρνησής του έμεινε το καθήκον να ντύσουν την επίθεση με νομική γλώσσα, υποστηρίζοντας ότι ο Μαδούρο «οδηγείται στη δικαιοσύνη». Ο Βενεζουελανός ηγέτης είχε κατηγορηθεί στις ΗΠΑ, στο τέλος της πρώτης θητείας Τραμπ, για διαφθορά, διακίνηση ναρκωτικών και άλλα αδικήματα.
Παρότι ο Μαδούρο κυβερνά από το 2013 ένα αυταρχικό κράτος, με εκλογές που θεωρούνται ευρέως νοθευμένες, οι συγκεκριμένες κατηγορίες για ναρκωτικά χαρακτηρίζονται από πολλούς ειδικούς αδύναμες. Σύμφωνα με τον Μπόργκερ, δεν θα μπορούσαν να αποτελέσουν πειστική βάση – ούτε με το διεθνές ούτε με το αμερικανικό δίκαιο – για μια στρατιωτική επίθεση και την απαγωγή εν ενεργεία αρχηγού κράτους.
Η αμερικανική παράδοση των «εξαιρέσεων»
Το άρθρο του Guardian τοποθετεί την επιχείρηση στη Βενεζουέλα σε ένα ιστορικό πλαίσιο. Από την εισβολή στον Παναμά το 1990 και την παράδοση του Μανουέλ Νοριέγα, μέχρι τον πόλεμο στο Ιράκ του Τζορτζ Μπους του νεότερου και τις απαγωγές και τα βασανιστήρια της εποχής εκείνης, αλλά και τη νομικά αμφισβητήσιμη εκστρατεία δολοφονιών με drones επί Μπαράκ Ομπάμα.
Όλες αυτές οι πράξεις, σημειώνει ο Μπόργκερ, μπορούσαν να εκληφθούν ως μεμονωμένες εξαιρέσεις και υποκρισίες, στο πλαίσιο ενός συστήματος κανόνων που, κατά τα άλλα, οι ΗΠΑ υποστήριζαν επειδή τις ευνοούσε. Με τον Τραμπ, όμως, αυτή η προσποίηση εγκαταλείπεται.
Ένας ιμπεριαλιστής του 19ου αιώνα με όπλα του 21ου
Ο Τραμπ, κατά την ανάλυση, βλέπει τον κόσμο με τα μάτια ενός ιμπεριαλιστή του 19ου αιώνα, αλλά διαθέτει τα μέσα και την τεχνολογία του 21ου. Δεν είναι σαφές πόσο μακριά σκοπεύει να φτάσει στη Βενεζουέλα, ούτε πόσο μπορεί να αντέξει το καθεστώς της χώρας. Μια ειρηνική έκβαση, ωστόσο, μοιάζει εξαιρετικά απίθανη.
Οι εξελίξεις προκαλούν ήδη έντονη ανησυχία σε κυβερνήσεις όπως του Ιράν και της Δανίας. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα υπερασπιστούν Ιρανούς αντικυβερνητικούς διαδηλωτές, ενώ αξιωματούχοι του εξαπολύουν απειλές για την κατάληψη της Γροιλανδίας «με κάθε αναγκαίο μέσο».
Από τον κόσμο των κανόνων στις σφαίρες επιρροής
Ενδεικτικό του κλίματος είναι το γεγονός ότι η Υπηρεσία Στρατιωτικών Πληροφοριών της Δανίας χαρακτήρισε πρόσφατα τις ΗΠΑ κίνδυνο για την ασφάλεια – μια δήλωση αδιανόητη μέχρι πρότινος για έναν σύμμαχο στο ΝΑΤΟ. Όπως επισημαίνει ο Μπόργκερ, επιταχύνεται έτσι η διολίσθηση από έναν κόσμο βασισμένο σε κανόνες σε έναν κόσμο ανταγωνιστικών σφαιρών επιρροής, που καθορίζονται από την ένοπλη ισχύ και την προθυμία χρήσης της.
Ο Αμερικανός σχολιαστής Ντέιβιντ Ρόθκοπφ περιέγραψε αυτή την πορεία ως «εκπουτινισμό της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής» – μια φράση που συνοψίζει εύγλωττα τον κίνδυνο.
Ένα παγκόσμιο προηγούμενο
Ρώσοι σχολιαστές υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι η Λατινική Αμερική ανήκει στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ, όπως η Ουκρανία βρισκόταν στη ρωσική. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν πιστεύει το ίδιο για μεγάλο μέρος της ανατολικής Ευρώπης, ενώ ο Σι Τζινπίνγκ αναμένεται να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.
Ο κίνδυνος που γίνεται βάναυσα σαφής στις πρώτες ημέρες του 2026, καταλήγει ο Τζούλιαν Μπόργκερ, είναι ένας κίνδυνος που τελικά θα αντιμετωπίσουν όλοι. Ένας κόσμος όπου το «κάν’ το όπως ο Πούτιν» παύει να είναι εξαίρεση και τείνει να γίνει κανόνας.
