Περίπου 544 Ιρανοί έχουν χάσει τη ζωή τους και χιλιάδες έχουν τραυματιστεί στις διαδηλώσεις και τις συγκρούσεις με τις δυνάμεις καταστολής που φαίνεται να βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη σε 186 πόλεις και τις 31 επαρχίες του Ιράν, εδώ και τρεις βδομάδες. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ακτιβιστές και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, περίπου 10.000 Ιρανοί πολίτες έχουν συλληφθεί και κρατούνται στις φυλακές.
Οι κινητοποιήσεις, που ξεκίνησαν ως αυθόρμητη αντίδραση στην εκτίναξη του πληθωρισμού και την κατάρρευση του εθνικού νομίσματος, γρήγορα εξελίχθηκαν σε ευρύτερη αμφισβήτηση του ίδιου του Ισλαμικού Καθεστώτος, που αντιμετωπίζει μια βαθύτατη κρίση νομιμοποίησης.
Σήμερα κατά τις 16.00 ώρα Ελλάδας θα γίνει μια κρίσιμη επί του θέματος συνάντηση του Ντ. Τραμπ με τον Μ. Ρούμπιο, για να αποφασιστεί η στάση των ΗΠΑ –στο τραπέζι βρίσκεται το σενάριο αεροπορικών βομβαρδισμών σε κρίσιμες υποδομές του καθεστώτος. Ο μεν Τραμπ επαναλαμβάνει καθημερινά ότι οι ΗΠΑ θα βοηθήσουν τους Ιρανούς διαδηλωτές, η δε Τεχεράνη απειλεί ότι θα απαντήσει σε ενδεχόμενο στρατιωτικό χτύπημα με αντίποινα στο Ισραήλ και σε αμερικανικές βάσεις και πλοία,
Η ανάλυση των Financial Times:
Το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με μία από τις πιο επικίνδυνες καμπές της σύγχρονης ιστορίας του, καθώς μαζικές διαδηλώσεις στο εσωτερικό και αυξανόμενες εξωτερικές πιέσεις περιορίζουν δραστικά τις επιλογές της πολιτικής του ηγεσίας. Οι πρόσφατες κινητοποιήσεις, που διαρκούν πλέον πάνω από δύο εβδομάδες, ξεκίνησαν ως αυθόρμητη αντίδραση στην εκτίναξη του πληθωρισμού και την κατάρρευση του εθνικού νομίσματος, αλλά γρήγορα εξελίχθηκαν σε ευρύτερη αμφισβήτηση του ίδιου του Ισλαμικού Καθεστώτος.
Αρχικά πρωταγωνιστές ήταν μικροέμποροι και κοινωνικά ευάλωτες ομάδες που ζητούσαν στοιχειώδη οικονομική επιβίωση. Στη συνέχεια, στο κίνημα προστέθηκαν πολίτες που απαιτούν πολιτικές ελευθερίες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, το τέλος της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η αυξανόμενη δημόσια υποστήριξη προς τον Ρεζά Παχλαβί, γιο του έκπτωτου Σάχη, καταδεικνύει το βάθος της κρίσης νομιμοποίησης που αντιμετωπίζει το καθεστώς.
Η ιρανική ηγεσία βρίσκεται εγκλωβισμένη σε μια πολλαπλή κρίση: χρόνια οικονομική κακοδιαχείριση, διεθνείς κυρώσεις, πολιτική στασιμότητα και σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα έχουν διαβρώσει το κοινωνικό συμβόλαιο. Οι διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν παγωμένες, ενώ το ενδεχόμενο νέας σύγκρουσης με το Ισραήλ ή τις ΗΠΑ επανέρχεται στο προσκήνιο. Χωρίς ουσιαστική μεταρρύθμιση και ανανέωση της σχέσης κράτους–πολιτών, οι προοπτικές της χώρας εμφανίζονται δυσοίωνες.
Όπως και στο παρελθόν, το καθεστώς απάντησε με σκληρή καταστολή. Διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν λόγο για περισσότερους από 500 νεκρούς, μεταξύ των οποίων και ανήλικοι, ενώ το εκτεταμένο μπλακάουτ στο διαδίκτυο εντείνει τους φόβους ότι ο πραγματικός αριθμός των θυμάτων είναι πολύ μεγαλύτερος. Ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ χαρακτήρισε τους διαδηλωτές «βανδάλους», ενώ οι αρχές απειλούν ακόμη και με θανατικές ποινές όσους θεωρούνται «ταραχοποιοί» ή συνεργάτες ξένων δυνάμεων. Ωστόσο, κάθε καταστολή φαίνεται να βαθαίνει το χάσμα ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία.
Η εσωτερική πίεση συμπίπτει με αυξημένο κίνδυνο εξωτερικής κλιμάκωσης. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει προειδοποιήσει για ενδεχόμενα πλήγματα εάν συνεχιστεί η βία κατά των διαδηλωτών, ενώ το Ισραήλ ενδέχεται να εκμεταλλευτεί την αποσταθεροποίηση για να επανεκκινήσει στρατιωτικές επιχειρήσεις. Μια επιλογή για την Τεχεράνη θα ήταν η περαιτέρω σκλήρυνση της στάσης της, με εσωτερική καταστολή και επιθετικές κινήσεις στο εξωτερικό — ακόμη και μια επιτάχυνση του πυρηνικού της προγράμματος. Όμως ένα τέτοιο σενάριο θα ενείχε υπαρξιακούς κινδύνους.
Η πιο βιώσιμη διέξοδος, σύμφωνα με αναλυτές, είναι η σύναψη ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου για πραγματική οικονομική ανασυγκρότηση, καταπολέμηση της διαφθοράς, ενίσχυση πολιτικών και κοινωνικών ελευθεριών και μεταφορά ισχύος από ιδεολογικούς μηχανισμούς σε τεχνοκρατικούς θεσμούς. Τα πρόσφατα κυβερνητικά μέτρα —όπως η αλλαγή διοικητή της κεντρικής τράπεζας και η παροχή μικρού επιδόματος στα νοικοκυριά— κρίνονται ανεπαρκή και καθυστερημένα.
Παράλληλα, οποιαδήποτε σταθερή εσωτερική μεταρρύθμιση προϋποθέτει μια ευρύτερη συμφωνία με την Ουάσιγκτον. Μόνο ένας συνολικός συμβιβασμός θα μπορούσε να άρει τη μόνιμη σκιά κυρώσεων και πολεμικής απειλής που βαραίνει γενιές Ιρανών. Καθώς οι «έξοδοι κινδύνου» λιγοστεύουν, το καθεστώς καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε μια επικίνδυνη σύγκρουση ή σε μια δύσκολη αλλά αναγκαία πολιτική μεταμόρφωση.
(*) Της E. Geranmayeh/ Η συγγραφέας είναι αναπληρώτρια επικεφαλής του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.
Bloomberg: Η υπαρξιακή κρίση του ιρανικού καθεστώτος
Το Ιράν βιώνει ένα νέο, ιδιαίτερα επικίνδυνο κύμα κοινωνικής αναταραχής, το οποίο πολλοί αναλυτές θεωρούν το σοβαρότερο που έχει αντιμετωπίσει το Ισλαμικό καθεστώς εδώ και δεκαετίες. Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν στα τέλη Δεκεμβρίου, με αφετηρία την οικονομική κατάρρευση και τη νομισματική κρίση, έχουν πλέον λάβει χαρακτηριστικά γενικευμένης εξέγερσης, αμφισβητώντας ευθέως τη νομιμοποίηση της εξουσίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι στο επίκεντρο των κινητοποιήσεων βρίσκεται το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης. Ιστορικά, το παζάρι υπήρξε πυλώνας στήριξης του καθεστώτος και σύμβολο κοινωνικής συντηρητικότητας. Η απεργία των εμπόρων, που διαρκεί σχεδόν δύο εβδομάδες, λειτουργεί ως καταλύτης, ενθαρρύνοντας ευρύτερα κοινωνικά στρώματα να κατέβουν στους δρόμους. Όπως περιγράφουν διαδηλωτές, η αίσθηση αυτή τη φορά είναι διαφορετική: η διαμαρτυρία δεν περιορίζεται στην ακρίβεια ή στην πείνα, αλλά εκφράζει μια συνολική απόρριψη του πολιτικού συστήματος.
Η κοινωνική οργή τροφοδοτείται από μια βαθιά και παρατεταμένη οικονομική κρίση. Ο πληθωρισμός έχει εκτιναχθεί, το εθνικό νόμισμα έχει καταρρεύσει και βασικά αγαθά έχουν γίνει απλησίαστα για μεγάλο μέρος των περίπου 90 εκατ. κατοίκων. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, οι τιμές βασικών τροφίμων αυξήθηκαν κατά μέσο όρο πάνω από 50% σε έναν χρόνο, ενώ εκατομμύρια νοικοκυριά έχουν οδηγηθεί στη φτώχεια την τελευταία πενταετία. Οι αμερικανικές κυρώσεις, η πτώση των τιμών του πετρελαίου και η χρόνια κακοδιαχείριση έχουν αφήσει την οικονομία χωρίς αντοχές.
Η απάντηση της κυβέρνησης —ένα μηνιαίο επίδομα περίπου 7 δολαρίων και υποσχέσεις για περιορισμό της αισχροκέρδειας— θεωρείται από τους πολίτες προσχηματική και ανεπαρκής. Πολλοί μιλούν για ένα κράτος που μοιάζει παράλυτο και ανίκανο να λάβει ουσιαστικές αποφάσεις. Ακόμη και πρώην αξιωματούχοι παραδέχονται δημόσια ότι η διακυβέρνηση μοιάζει να έχει αφεθεί «στη μοίρα και στα γεγονότα».
Το πολιτικό μήνυμα των διαδηλώσεων έχει επίσης μεταβληθεί. Η επανεμφάνιση του Ρεζά Παχλαβί, γιου του ανατραπέντος Σάχη, ως συμβολικού σημείου αναφοράς δείχνει όχι τόσο νοσταλγία για το παρελθόν, όσο απελπισία για το παρόν. Για πολλούς διαδηλωτές, η απομάκρυνση του σημερινού καθεστώτος έχει καταστεί σημαντικότερη από το ποιος θα το διαδεχθεί.
Το καθεστώς, πιστό στο μοτίβο του παρελθόντος, απαντά με απειλές και καταστολή. Οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποιούν για θανατικές ποινές σε όσους θεωρούνται «ταραχοποιοί», ενώ το κλείσιμο του διαδικτύου επιχειρεί να περιορίσει τον συντονισμό και την προβολή των κινητοποιήσεων. Ωστόσο, παρατηρείται μειωμένη παρουσία δυνάμεων ασφαλείας στους δρόμους, στοιχείο που ερμηνεύεται είτε ως έλλειψη δυνατοτήτων είτε ως φόβος περαιτέρω κλιμάκωσης.
Η εσωτερική κρίση συμπίπτει με μια εξαιρετικά δυσμενή γεωπολιτική συγκυρία. Η αποδυνάμωση των περιφερειακών συμμάχων του Ιράν, τα πρόσφατα ισραηλινο-αμερικανικά πλήγματα και οι απειλές της Ουάσιγκτον εντείνουν την αίσθηση περικύκλωσης. Το παραδοσιακό δόγμα ασφάλειας της Τεχεράνης εμφανίζεται ρηγματωμένο.
Συνολικά, το Ιράν βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η συσσώρευση οικονομικής εξαθλίωσης, κοινωνικής απονομιμοποίησης και γεωπολιτικής πίεσης δημιουργεί μια εκρηκτική συνθήκη. Για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, μεγάλα τμήματα της κοινωνίας δείχνουν να πιστεύουν ότι δεν έχουν τίποτα άλλο να χάσουν. Και αυτή ακριβώς η πεποίθηση είναι που καθιστά τη σημερινή εξέγερση τη μεγαλύτερη απειλή για τη βιωσιμότητα του Ισλαμικού καθεστώτος.
Απόδοση στα ελληνικά από το KREPORT