Το σχέδιο των 800 δισ. για την Ουκρανία και το βαρύ τίμημα του Ντονμπάς
Ένα φιλόδοξο σχέδιο ανοικοδόμησης της Ουκρανίας, ύψους έως 800 δισ. δολαρίων σε δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια, προωθούν Ευρωπαϊκή Ένωση και Ηνωμένες Πολιτείες, συνδέοντάς το ευθέως με μια μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία με τη Ρωσία. Σύμφωνα με το Politico, το σχέδιο αποτελεί τον οικονομικό πυλώνα της μεταπολεμικής Ουκρανίας, ενώ, όπως αποκαλύπτει η Corriere della Sera, λειτουργεί ταυτόχρονα ως πολιτικό κίνητρο προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ώστε να καταστεί πιο «διαχειρίσιμη» η απώλεια του Ντονμπάς στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων.
Το έγγραφο των 18 σελίδων και το δεκαετές πλάνο
Το σχέδιο περιγράφεται σε έγγραφο 18 σελίδων, με ημερομηνία 22 Ιανουαρίου, το οποίο φέρεται να διακίνησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και παρουσίασε το Politico, επικαλούμενο ανώνυμες πηγές με γνώση του θέματος. Πρόκειται για ένα δεκαετές πρόγραμμα ανάκαμψης που εκτείνεται έως το 2040 και συνδέεται με την ταχεία ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, φιλοδοξώντας να μετατρέψει τη χώρα από αποδέκτη έκτακτης βοήθειας σε μια αυτάρκη οικονομία.
Κεντρικός άξονας είναι η κινητοποίηση εκατοντάδων δισεκατομμυρίων μέσω μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης, με την Ουκρανία να παρουσιάζεται ως μελλοντικό κράτος-μέλος της Ε.Ε. και ως ελκυστικός επενδυτικός προορισμός. Ωστόσο, η επιτυχία του σχεδίου προϋποθέτει κατάπαυση του πυρός, η οποία προς το παρόν παραμένει ζητούμενο.
Χρηματοδότηση, επενδύσεις και οι επιφυλάξεις της BlackRock
Το πλάνο συνοδεύεται από άμεσο επιχειρησιακό σχέδιο 100 ημερών, ενώ προβλέπει συνδυασμό δημόσιων πόρων, ιδιωτικών επενδύσεων και εγγυήσεων. Παρά ταύτα, ακόμη και οι βασικοί παίκτες αναγνωρίζουν τις δυσκολίες. Η BlackRock, που έχει κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση του σχεδίου, υπογραμμίζει ότι οι επενδύσεις σε εμπόλεμη ζώνη είναι εξαιρετικά σύνθετες. Ο αντιπρόεδρός της, Φίλιπ Χίλντεμπραντ, σημειώνει ότι «ένα συνταξιοδοτικό ταμείο δεν μπορεί εύκολα να επενδύσει σε περιοχή πολέμου», επισημαίνοντας πως απαιτείται σωστή αλληλουχία ενεργειών και χρόνος.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, Ε.Ε., ΗΠΑ και διεθνείς χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί –όπως το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα– έχουν δεσμευθεί για περίπου 500 δισ. δολάρια την επόμενη δεκαετία. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τη διάθεση επιπλέον 100 δισ. ευρώ μέσω του επόμενου επταετούς προϋπολογισμού από το 2028, με στόχο τη μόχλευση επενδύσεων έως 207 δισ. ευρώ.
Ο ρόλος των ΗΠΑ και το αποτύπωμα Τραμπ
Οι Ηνωμένες Πολιτείες φιλοδοξούν να λειτουργήσουν όχι μόνο ως δωρητής αλλά ως στρατηγικός οικονομικός εταίρος της Ουκρανίας, παρέχοντας αξιοπιστία και τεχνογνωσία. Το σχέδιο προβλέπει άμεση συμμετοχή αμερικανικών εταιρειών σε τομείς όπως τα κρίσιμα ορυκτά, οι υποδομές, η ενέργεια και η τεχνολογία. Παρότι η διοίκηση Τραμπ έχει περιορίσει τη στρατιωτική και ανθρωπιστική βοήθεια, δηλώνει έτοιμη να επενδύσει στη μεταπολεμική Ουκρανία, υπό την προϋπόθεση της ειρήνης.
Ο διευθύνων σύμβουλος της BlackRock, Λάρι Φινκ, συμμετέχει στις συνομιλίες με το Κίεβο, μαζί με τον Τζάρεντ Κούσνερ και τον Στιβ Γουίτκοφ, υπογραμμίζοντας τον στενό δεσμό οικονομικής ανασυγκρότησης και πολιτικής λύσης. Ωστόσο, όπως παραδέχεται ο Χίλντεμπραντ, «είναι πολύ δύσκολο να γίνουν επενδύσεις μεγάλης κλίμακας όσο πετούν drones και πύραυλοι».
Το «αντάλλαγμα» του Ντονμπάς και το πολιτικό ρίσκο
Η Corriere della Sera αποκαλύπτει ότι το σχέδιο ανοικοδόμησης είναι ένα από τα τέσσερα βασικά έγγραφα που έχουν μαζί τους οι Αμερικανοί διαπραγματευτές στις συνομιλίες του Άμπου Ντάμπι. Το κεντρικό πολιτικό κείμενο, σύμφωνα με τον Κροάτη πρωθυπουργό Αντρέι Πλένκοβιτς, λειτουργεί ως «ομπρέλα», ενώ η πιο ευαίσθητη ενότητα αφορά την παραχώρηση στη Ρωσία του τμήματος του Ντονέτσκ που παραμένει υπό ουκρανικό έλεγχο.
Η πρόβλεψη αυτή συνιστά πολιτικό ναρκοπέδιο για τον Ζελένσκι. Η ουκρανική κοινή γνώμη αντιτίθεται στην παραχώρηση, ενώ η απώλεια των οχυρώσεων στο Ντονμπάς θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για ρωσικές προελάσεις προς τον Δνείπερο και την Οδησσό, απειλώντας την πρόσβαση της Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα και, κατ’ επέκταση, την ίδια της την ανεξαρτησία.
Ειρήνη με όρους και ανοιχτά ερωτήματα
Οι ΗΠΑ φέρονται να προσφέρουν δύο αντισταθμιστικά κίνητρα: το σχέδιο των 800 δισ. δολαρίων και ένα δεύτερο έγγραφο με εγγυήσεις ασφαλείας, στις οποίες θα συμμετέχουν και οι ίδιες, στηρίζοντας ευρωπαϊκές δυνάμεις επί του πεδίου. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει ασαφές αν τα κεφάλαια μπορούν πράγματι να εξασφαλιστούν και αν η Μόσχα θα αποδεχθεί εγγυήσεις που περιλαμβάνουν παρουσία δυνάμεων του ΝΑΤΟ.
Όπως προειδοποίησε ο Πολωνός ΥΠΕΞ Ράντοσλαβ Σικόρσκι, «μια ειρήνη που σπέρνει τους σπόρους της επόμενης σύγκρουσης δεν είναι λύση». Το δίλημμα του Ζελένσκι –ανάμεσα σε μια επώδυνη συμφωνία με αβέβαιες υποσχέσεις και στη συνέχιση ενός πολέμου με τεράστιο ανθρώπινο κόστος– παραμένει ανοιχτό, με το σχέδιο ανοικοδόμησης να λειτουργεί ταυτόχρονα ως ελπίδα και ως σκληρό διαπραγματευτικό εργαλείο.
