Η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις συνέλαβαν τον πρόεδρο της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, έπειτα από «επίθεση ευρείας κλίμακας» στη χώρα, πυροδότησε μια από τις σοβαρότερες διεθνείς κρίσεις των τελευταίων ετών.
Η εικόνα του Μαδούρο δεμένου με χειροπέδες, υπό κράτηση στη Νέα Υόρκη, με την κατηγορία της ναρκοτρομοκρατίας –μαζί με τη σύζυγό του– δεν αποτέλεσε απλώς μια θεαματική πολιτική εξέλιξη. Ανέδειξε βαθιές ρωγμές στο διεθνές σύστημα, επανέφερε το ερώτημα της νομιμότητας των στρατιωτικών επεμβάσεων και διαχώρισε με σκληρό τρόπο φίλους και αντιπάλους της Ουάσιγκτον.
Η Καράκας συνταράχθηκε από εκρήξεις, η Λατινική Αμερική βρέθηκε σε συναγερμό και η παγκόσμια διπλωματία κινήθηκε ταυτόχρονα σε δύο αντίθετες κατευθύνσεις: από τη μία η επιδοκιμασία όσων θεωρούν ότι «έπεσε μια δικτατορία» και από την άλλη η καταγγελία μιας ωμής παραβίασης του διεθνούς δικαίου.
Η αμερικανική επιχείρηση και το αφήγημα της Ουάσιγκτον
Σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, η επιχείρηση είχε στόχο την «εξάρθρωση ενός καθεστώτος που είχε μετατρέψει τη Βενεζουέλα σε κόμβο ναρκοτρομοκρατίας». Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε αμετανόητος, παρουσιάζοντας τη σύλληψη Μαδούρο ως πράξη παγκόσμιας ασφάλειας και προσωπική δικαίωση της σκληρής γραμμής που ακολουθεί απέναντι σε καθεστώτα εχθρικά προς τις ΗΠΑ.
Η εικόνα του προέδρου της Βενεζουέλας υπό κράτηση στη Νέα Υόρκη, εν αναμονή δίκης, λειτούργησε και ως μήνυμα αποτροπής. Για τους υποστηρικτές της αμερικανικής επέμβασης, πρόκειται για το τέλος ενός αυταρχικού κύκλου εξουσίας. Για τους επικριτές της, όμως, είναι μια επικίνδυνη επιστροφή στη λογική της μονομερούς στρατιωτικής επιβολής.
ΟΗΕ: ανησυχία και προειδοποίηση για επικίνδυνο προηγούμενο
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες εξέφρασε έντονη ανησυχία για την «κλιμάκωση» και τόνισε ότι «δεν έγινε σεβαστό το διεθνές δίκαιο». Η παρέμβασή του είχε διπλή στόχευση: αφενός να καταδείξει το επικίνδυνο προηγούμενο που δημιουργεί η αιχμαλώτιση εν ενεργεία αρχηγού κράτους από ξένη στρατιωτική δύναμη και αφετέρου να καλέσει όλες τις πλευρές σε διάλογο χωρίς αποκλεισμούς, με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου.
Η τοποθέτηση του ΟΗΕ αντικατοπτρίζει τον φόβο ότι η κρίση στη Βενεζουέλα μπορεί να εξελιχθεί σε ευρύτερη αποσταθεροποίηση της περιοχής.
Λατινική Αμερική σε συναγερμό: φόβοι για ανθρωπιστική κρίση
Η αντίδραση των χωρών της Λατινικής Αμερικής ήταν άμεση και σε μεγάλο βαθμό εχθρική προς την Ουάσιγκτον. Ο πρόεδρος της Κολομβίας Γουστάβο Πέτρο διέταξε την ανάπτυξη στρατευμάτων στα σύνορα, καταγγέλλοντας την επίθεση ως πλήγμα στην κυριαρχία της Βενεζουέλας και προειδοποιώντας για τον κίνδυνο νέας ανθρωπιστικής κρίσης. Ζήτησε μάλιστα την άμεση σύγκληση του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών και του ΟΗΕ, μιλώντας για «παγκόσμιο συναγερμό».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και άλλες κυβερνήσεις της περιοχής, βλέποντας στην αμερικανική επιχείρηση μια απειλή για τη σταθερότητα ολόκληρης της ηπείρου.
Βραζιλία και Μεξικό: σκληρή καταδίκη της παραβίασης κυριαρχίας
Ο Λουίς Ινάσιου Λούλα ντα Σίλβα μίλησε για «σοβαρή παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας της Βενεζουέλας», τονίζοντας ότι οι βομβαρδισμοί και η αιχμαλώτιση του προέδρου της υπερβαίνουν το όριο του αποδεκτού και απειλούν τη Λατινική Αμερική ως ζώνη ειρήνης. Κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να αντιδράσει σθεναρά μέσω του ΟΗΕ.
Το Μεξικό, από την πλευρά του, κατήγγειλε τους «μονομερείς» βομβαρδισμούς, προειδοποιώντας ότι η επιχείρηση έθεσε σε σοβαρό κίνδυνο την περιφερειακή σταθερότητα.
Οι σύμμαχοι του Τραμπ: επιδοκιμασία και θριαμβευτική ρητορική
Στον αντίποδα, ορισμένοι ηγέτες χαιρέτισαν ανοιχτά την αμερικανική επέμβαση. Ο πρόεδρος της Αργεντινής Χαβιέρ Μιλέι, πιστός σύμμαχος του Τραμπ, μίλησε για «νίκη της ελευθερίας», επαναλαμβάνοντας το χαρακτηριστικό του σύνθημα. Ανάλογη ήταν η στάση του προέδρου του Ισημερινού Ντανιέλ Νομπόα, ο οποίος δήλωσε πως «ήρθε η ώρα όλων των εγκληματιών ναρκοτσαβιστών» και κάλεσε τον λαό της Βενεζουέλας να «πάρει πίσω τη χώρα του».
Το Ισραήλ χαρακτήρισε τη σύλληψη Μαδούρο «ιστορική στιγμή», με τον υπουργό Εξωτερικών να αποδίδει στον Τραμπ τον ρόλο του «ηγέτη του ελεύθερου κόσμου».
Κίνα, Ρωσία και Ιράν: μέτωπο καταγγελιών κατά των ΗΠΑ
Το Πεκίνο εξέφρασε «βαθύ σοκ» και κατήγγειλε την αμερικανική χρήση βίας εναντίον ενός κυρίαρχου κράτους, μιλώντας για ηγεμονική συμπεριφορά που απειλεί την ειρήνη στη Λατινική Αμερική. Η Μόσχα χαρακτήρισε την επίθεση «βαθιά ανησυχητική και καταδικαστέα», υπενθυμίζοντας ότι η κυβέρνηση Μαδούρο αποτελούσε τον βασικό της σύμμαχο στη νότια Αμερική.
Ανάλογη ήταν και η αντίδραση του Ιράν, το οποίο μίλησε για παράνομη στρατιωτική επιχείρηση εναντίον ενός συμμάχου του, κάνοντας λόγο για κατάφωρη παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας της Βενεζουέλας.
Ευρώπη: διχασμός ανάμεσα στο διεθνές δίκαιο και την πολιτική αλλαγή
Η Ευρωπαϊκή Ένωση κινήθηκε σε πιο ισορροπημένο τόνο, καλώντας σε σεβασμό του διεθνούς δικαίου και ταυτόχρονα επαναλαμβάνοντας τη στήριξή της σε μια δημοκρατική και ειρηνική μετάβαση της εξουσίας. Η Κάγια Κάλας ζήτησε αυτοσυγκράτηση, ενώ η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε αλληλέγγυα στον λαό της Βενεζουέλας.
Οι εθνικές πρωτεύουσες, ωστόσο, διαφοροποιήθηκαν. Η Βρετανία ξεκαθάρισε ότι δεν συμμετείχε στην επιχείρηση, αλλά δεν έκρυψε ότι «δεν θα χύσει δάκρυ» για το τέλος του καθεστώτος Μαδούρο. Η Γαλλία μίλησε για απελευθέρωση από δικτατορία, ζητώντας γρήγορη δημοκρατική μετάβαση. Αντίθετα, η Ισπανία καταδίκασε την επέμβαση ως παραβίαση του διεθνούς δικαίου, προειδοποιώντας για νέες πολεμικές περιπέτειες.
Η Γερμανία τόνισε ότι ο Μαδούρο οδήγησε τη χώρα του στην καταστροφή, αλλά κάλεσε όλα τα μέρη να αναζητήσουν πολιτική λύση, με σεβασμό στους διεθνείς κανόνες.
Ένας κόσμος σε νέα φάση αβεβαιότητας
Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο δεν αποτελεί μόνο το τέλος μιας πολιτικής εποχής στη Βενεζουέλα. Συνιστά ένα σημείο καμπής για τις διεθνείς σχέσεις, επαναφέροντας το ερώτημα αν η ισχύς μπορεί να υποκαταστήσει το διεθνές δίκαιο. Η παγκόσμια αντίδραση –από τον ενθουσιασμό μέχρι την οργή– αποτυπώνει έναν κόσμο βαθιά διχασμένο, όπου η έννοια της νομιμότητας συγκρούεται ανοιχτά με τη γεωπολιτική σκοπιμότητα.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η σύλληψη Μαδούρο θα οδηγήσει σε σταθεροποίηση και δημοκρατική μετάβαση ή αν θα ανοίξει έναν νέο κύκλο αστάθειας, με απρόβλεπτες συνέπειες όχι μόνο για τη Βενεζουέλα, αλλά για ολόκληρο το διεθνές σύστημα.
