Περισσότερα από 25 χρόνια έχουν περάσει από την τελευταία φορά που η ηπειρωτική Ευρώπη βυθίστηκε –έστω και για λίγα λεπτά– στο σκοτάδι μιας ολικής έκλειψης Ηλίου. Ήταν Αύγουστος του 1999 όταν εκατομμύρια Ευρωπαίοι σήκωσαν το βλέμμα στον ουρανό και είδαν τη Σελήνη να σκεπάζει τον Ήλιο, μετατρέποντας το μεσημέρι σε λυκόφως. Το 2026, αυτό το σπάνιο αστρονομικό βίωμα επιστρέφει, με τη Μεσόγειο και κυρίως την Ισπανία να βρίσκονται στο επίκεντρο ενός από τα πιο εντυπωσιακά ουράνια φαινόμενα της δεκαετίας.
Η ολική έκλειψη που διασχίζει τον Βορρά και καταλήγει στη Μεσόγειο
Η ολική έκλειψη Ηλίου του 2026 θα ξεκινήσει από τη βόρεια Ρωσία, θα διασχίσει τον Αρκτικό Ωκεανό και την ανατολική Γροιλανδία, θα φτάσει στο μέγιστό της ανοιχτά της Ισλανδίας και στη συνέχεια θα κατευθυνθεί προς τη νότια Ευρώπη. Το μεγάλο φινάλε θα παιχτεί στη βόρεια Ισπανία, λίγο πριν από τη δύση του Ήλιου.
Σε ισπανικές πόλεις, η Σελήνη θα καλύψει πλήρως τον ηλιακό δίσκο για περίπου 1 λεπτό και 50 δευτερόλεπτα – χρόνος αρκετός για να σκοτεινιάσει ο ουρανός, να πέσει η θερμοκρασία και να αποκαλυφθεί η μυστηριώδης κορώνα του Ήλιου. Σε άλλα μέρη της Ευρώπης, στη δυτική Αφρική και στη βόρεια Αμερική, το φαινόμενο θα είναι ορατό ως μερική έκλειψη.
Στην Ελλάδα, το μονοπάτι της μερικής έκλειψης αγγίζει μόνο οριακά βορειοδυτικές περιοχές – όπως η Κέρκυρα, η Ηγουμενίτσα, η Κόνιτσα, η Καστοριά και η Φλώρινα. Ωστόσο, το ποσοστό κάλυψης θα είναι τόσο μικρό, ώστε πρακτικά να μην μπορεί να παρατηρηθεί με γυμνό μάτι.
Ένα ιστορικό γεγονός για Ισπανία και Ισλανδία
Η συγκεκριμένη έκλειψη έχει και ιστορικό βάρος. Πρόκειται για την πρώτη ολική έκλειψη Ηλίου στην Ισπανία από το 1905 και την πρώτη στην Ισλανδία από το 1954. Για πολλούς Ευρωπαίους αστρονόμους –επαγγελματίες και ερασιτέχνες– είναι μια εμπειρία ζωής, που εξηγεί και το αυξημένο ενδιαφέρον για ταξίδια παρατήρησης.
Ήδη, ελληνικές ομάδες αστρονόμων, όπως μέλη του Ομίλου Φίλων Αστρονομίας, οργανώνουν αποστολές στην Ισπανία, συνδυάζοντας επιστημονική παρατήρηση και ένα σπάνιο φυσικό θέαμα.
Η επιστήμη πίσω από το σκοτάδι: Γιατί οι εκλείψεις είναι πολύτιμες
Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Φιόρη Μεταλληνού, αστροφυσικός στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και εθνική συντονίστρια διάχυσης της Αστρονομίας της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης για την Ελλάδα, οι ολικές εκλείψεις Ηλίου αποτελούν μοναδική ευκαιρία για την επιστημονική κοινότητα.
Κατά τη διάρκεια μιας ολικής έκλειψης, η εξώτερη ατμόσφαιρα του Ήλιου –η ηλιακή κορώνα ή «στέμμα»– αποκαλύπτεται με τρόπο που δεν μπορεί να επιτευχθεί σε κανονικές συνθήκες. Οι επιστήμονες φωτογραφίζουν την κορώνα και μελετούν τη σύστασή της, η οποία μεταβάλλεται ανάλογα με τη φάση της ηλιακής δραστηριότητας. Συγκρίνοντας δεδομένα από διαφορετικές εκλείψεις, μπορούν να κατανοήσουν καλύτερα τις διεργασίες που εξελίσσονται στο άστρο μας.
Το 2026 δεν είναι μόνο ολική έκλειψη
Η χρονιά που έρχεται είναι πλούσια σε αστρονομικά γεγονότα. Στις 17 Φεβρουαρίου 2026 θα συμβεί μια δακτυλιοειδής έκλειψη Ηλίου. Σε αυτήν την περίπτωση, η Σελήνη περνά μπροστά από τον Ήλιο χωρίς να τον καλύπτει πλήρως, δημιουργώντας έναν φωτεινό δακτύλιο γύρω από το σκοτεινό φεγγάρι. Η έκλειψη αυτή θα είναι ορατή μόνο στην Ανταρκτική, ενώ ως μερική θα φανεί από τη νότια Αφρική και νότια τμήματα της Αργεντινής και της Χιλής.
Παρά το γεγονός ότι το ηλιακό μέγιστο ολοκληρώθηκε το 2025, η ηλιακή δραστηριότητα παραμένει έντονη και το 2026. Αυτό σημαίνει ότι οι πιθανότητες για εντυπωσιακό Σέλας, ιδιαίτερα στις βόρειες χώρες, παραμένουν αυξημένες.
Η Σελήνη σε πρωταγωνιστικό ρόλο
Μια λιγότερο γνωστή αλλά καθοριστική λεπτομέρεια είναι ότι κάθε ηλιακή έκλειψη συνοδεύεται –περίπου δύο εβδομάδες πριν ή μετά– από μια σεληνιακή έκλειψη. Έτσι, και το 2026 θα είναι μια χρονιά πλούσια σε φεγγαρόφωτα θεάματα.
Το πρωί της 3ης Μαρτίου 2026, μια ολική έκλειψη Σελήνης θα χαρίσει στο φεγγάρι απόκοσμες πορτοκαλί και χάλκινες αποχρώσεις, το γνωστό φαινόμενο της «ματωμένης Σελήνης». Η Γη θα παρεμβληθεί ανάμεσα στον Ήλιο και τη Σελήνη, με το ηλιακό φως να φιλτράρεται από την ατμόσφαιρά μας και να βάφει το φεγγάρι κόκκινο. Το φαινόμενο θα είναι ορατό σε μεγάλο μέρος της Βόρειας και Νότιας Αμερικής, στον Ειρηνικό, καθώς και σε περιοχές της Ασίας και της Ωκεανίας.
Μερική έκλειψη Σελήνης θα ακολουθήσει τη νύχτα από 27 προς 28 Αυγούστου 2026, ορατή από μεγάλα τμήματα της Αφρικής, της Ευρώπης και της Ασίας. Στην Αθήνα, το φαινόμενο θα μπορεί να παρατηρηθεί γύρω στις 6.50 το πρωί της 28ης Αυγούστου.
Υπερπανσέληνοι, Μπλε φεγγάρι και καλοκαιρινά πεφταστέρια
Το 2026 επιφυλάσσει και τρεις υπερπανσελήνους: στις 3 Ιανουαρίου, στις 24 Νοεμβρίου και στις 23 Δεκεμβρίου. Κατά τη διάρκειά τους, η Σελήνη θα φαίνεται μεγαλύτερη και φωτεινότερη, καθώς θα βρίσκεται κοντά στο περίγειο, το πλησιέστερο σημείο της τροχιάς της προς τη Γη.
Τον Μάιο, μάλιστα, θα υπάρξει και «Μπλε φεγγάρι» – όχι λόγω χρώματος, αλλά επειδή θα έχουμε δύο πανσελήνους μέσα στον ίδιο μήνα, την 1η και την 31η Μαΐου.
Το καλοκαίρι, τέλος, κορυφώνεται με τη βροχή των Περσείδων. Στις 12 και 13 Αυγούστου 2026, οι συνθήκες θα είναι ιδανικές, καθώς οι ημερομηνίες συμπίπτουν με νέα Σελήνη και το σεληνιακό φως δεν θα επηρεάσει την παρατήρηση. Η βροχή των Περσείδων θα διαρκέσει από τις 14 Ιουλίου έως την 1η Σεπτεμβρίου, προσφέροντας ένα από τα πιο εντυπωσιακά νυχτερινά θεάματα της χρονιάς.
Μια χρονιά για να σηκώσουμε ξανά το βλέμμα στον ουρανό
Το 2026 δεν είναι απλώς μια ακόμη χρονιά στο αστρονομικό ημερολόγιο. Είναι μια υπενθύμιση ότι, πέρα από την καθημερινότητα και τις γήινες ανησυχίες, ο ουρανός συνεχίζει να προσφέρει στιγμές συλλογικού δέους. Από την ολική έκλειψη Ηλίου έως τις ματωμένες Σελήνες και τα καλοκαιρινά πεφταστέρια, η χρονιά που έρχεται καλεί επιστήμονες και απλούς παρατηρητές να σταματήσουν για λίγο, να κοιτάξουν ψηλά και να θυμηθούν τη θέση μας στο σύμπαν.
