Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά στον καθορισμό της στρατηγικής της για την επόμενη πενταετία, θέτοντας ως προτεραιότητα τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και την αναθεώρηση των διαδικασιών απονομής ασύλου. Το νέο πλαίσιο στοχεύει στην εξεύρεση μιας κοινής γραμμής ανάμεσα στα κράτη-μέλη, ώστε να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που προκύπτουν στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης, διασφαλίζοντας παράλληλα την τήρηση των διεθνών δεσμεύσεων για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Οι βασικοί άξονες του σχεδιασμού και η ενίσχυση των συνόρων
Ο σχεδιασμός της ΕΕ προβλέπει την επιτάχυνση των διαδικασιών ελέγχου στα σύνορα, με στόχο τον ταχύτερο διαχωρισμό όσων δικαιούνται διεθνή προστασία από εκείνους που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις παραμονής. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην ενίσχυση της φύλαξης των συνόρων με τη συνδρομή της Frontex και στη χρήση νέων τεχνολογικών μέσων για την επιτήρηση των χερσαίων και θαλάσσιων διόδων. Η στρατηγική περιλαμβάνει επίσης την ενίσχυση της συνεργασίας με τρίτες χώρες, ώστε να περιορίζονται οι αναχωρήσεις και να διευκολύνονται οι επιστροφές όσων οι αιτήσεις ασύλου απορρίπτονται.
FENIX Musem: Το πρώτο Μουσείο Τέχνης αφιερωμένο στη μετανάστευση
Ψηφιακά σύνορα και ενίσχυση του ελέγχου εισόδου
Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει η ΕΡΤ, κεντρικό εργαλείο της νέας προσέγγισης είναι η πλήρης ανάπτυξη του ψηφιακού συστήματος διαχείρισης συνόρων, με το Σύστημα Εισόδου–Εξόδου (EES) και το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης και Άδειας Ταξιδίου (ETIAS). Σύμφωνα με τον Επίτροπο Μπρούνερ, στις πρώτες οκτώ εβδομάδες λειτουργίας του EES καταγράφηκαν πάνω από 20 εκατομμύρια εγγραφές και περίπου 15.000 αρνήσεις εισόδου λόγω πλαστών εγγράφων ή ασαφούς ταυτοποίησης, κάτι που παρουσιάστηκε ως απόδειξη ότι το σύστημα ήδη ενισχύει τον έλεγχο στα σύνορα.
Ο Επίτροπος επισήμανε ότι «τα τελευταία δέκα χρόνια πήραμε πολλή ευθύνη, αλλά δεν είχαμε έλεγχο», καθώς έλειπαν οι κανόνες και τα εργαλεία για μια συνεκτική πολιτική. Όπως είπε, με το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, τις νέες ρυθμίσεις για τις επιστροφές και τις έννοιες «ασφαλούς τρίτης χώρας» και «ασφαλούς χώρας καταγωγής», η Ένωση «παίρνει πίσω τον έλεγχο» της διαχείρισης των ροών.
Απαντώντας σε ερώτηση για το αν η μείωση των παράνομων αφίξεων θα οδηγήσει σε άρση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα Σένγκεν, ο Μπρούνερ συνέδεσε άμεσα το ζήτημα με την αποτελεσματική φύλαξη των εξωτερικών συνόρων. «Πρώτα πρέπει να κάνουμε τη δουλειά μας στα εξωτερικά σύνορα. Μόνο αν έχουμε ασφαλή εξωτερικά σύνορα μπορούμε να μιλήσουμε σοβαρά για κατάργηση των εσωτερικών ελέγχων», είπε, υπενθυμίζοντας ότι η Ζώνη Σένγκεν παραμένει «ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Μεταναστευτική διπλωματία με χρήση βίζας, εμπορίου και χρηματοδότησης
Στο εξωτερικό πεδίο, η Κομισιόν υιοθετεί μια πιο αποφασιστική «μεταναστευτική διπλωματία», που αξιοποιεί στο έπακρο τη βίζα, το εμπόριο, τη χρηματοδότηση και την αναπτυξιακή πολιτική ως μοχλούς συνεργασίας και πίεσης προς τρίτες χώρες. Η στρατηγική προβλέπει «ολιστική προσέγγιση κατά μήκος των μεταναστευτικών διαδρομών», με στόχο την παροχή προστασίας πιο κοντά στις χώρες προέλευσης, μεταξύ άλλων μέσω πολυλειτουργικών κέντρων κατά μήκος των διαδρομών.
Ο Μάγκνους Μπρούνερ υπογράμμισε πως η Ευρώπη διαθέτει σήμερα «πλουσιότερη εργαλειοθήκη» για να αποφασίζει ποιος έρχεται, ποιος μένει και ποιος πρέπει να φύγει από την Ένωση. Σε αυτήν περιλαμβάνονται οι θεωρήσεις, οι εμπορικές σχέσεις και η αναπτυξιακή βοήθεια, στοιχεία που – κατά τον ίδιο – δίνουν στην ΕΕ σημαντική «μόχλευση» απέναντι σε χώρες εταίρους. Και υπενθύμισε ότι η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος για περίπου 80 χώρες και δαπανά σχεδόν 90 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως σε αναπτυξιακή βοήθεια, δείχνοντας το εύρος της ευρωπαϊκής επιρροής.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην «εργαλειοποίηση της μετανάστευσης» από χώρες όπως η Ρωσία και η Λευκορωσία, με τον κίνδυνο αυτόν να συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια της Ένωσης. Η Κομισιόν θεωρεί πως η βίζα είναι βασικό εργαλείο απάντησης σε υβριδικές απειλές, πολιτικά υποκινούμενη μετακίνηση ανθρώπων και επιθέσεις παραπληροφόρησης, και προαναγγέλλει μια νέα κατηγορία στοχευμένων περιοριστικών μέτρων θεωρήσεων στο πλαίσιο της μελλοντικής αναθεώρησης του Κώδικα Θεωρήσεων.
Η νέα στρατηγική βίζας ως εργαλείο ασφάλειας και ανταγωνιστικότητας
Παράλληλα με τη στρατηγική για τη μετανάστευση, η Επιτροπή υιοθέτησε την πρώτη συνολική «Στρατηγική Θεωρήσεων της ΕΕ», με στόχο μια πιο συνεκτική, στρατηγική και διεκδικητική χρήση της βίζας. «Η πολιτική θεωρήσεων είναι ένα από τα κύρια εργαλεία στο σταυροδρόμι ασφάλειας, διπλωματίας και ανταγωνιστικότητας», ανέφερε η Χέννα Βιρκούνεν, εξηγώντας ότι η νέα προσέγγιση στηρίζεται σε τρεις στόχους: ασφάλεια, ανταγωνιστικότητα και τον ρόλο της Ευρώπης ως «αξιόπιστου εταίρου» παγκοσμίως.
Ο Επίτροπος Μπρούνερ σημείωσε πως η Ευρώπη είναι ο πιο δημοφιλής προορισμός στον κόσμο, με το 40% των διεθνών ταξιδιωτών να κατευθύνονται προς την ΕΕ και τα κράτη μέλη να εκδίδουν περισσότερες από 10 εκατομμύρια βίζες ετησίως. Πάνω από 60 χώρες απολαμβάνουν καθεστώς απαλλαγής από βίζα, γεγονός που – όπως είπε – καθιστά την ευρωπαϊκή πολιτική θεωρήσεων «ισχυρό και δυναμικό εργαλείο». «Το ταξίδι χωρίς βίζα στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι προνόμιο και αυτό το προνόμιο συνοδεύεται από υποχρεώσεις», σημείωσε, παραπέμποντας στις νέες, πιο διαφανείς προϋποθέσεις για την παραμονή ή χορήγηση απαλλαγής.
Η στρατηγική προβλέπει νέα κριτήρια για τη χορήγηση απαλλαγής από βίζα, συνδέοντας την αξιολόγηση των τρίτων χωρών με δείκτες όπως τα ποσοστά άρνησης βίζας, οι αβάσιμες αιτήσεις ασύλου, τα ποσοστά επιστροφών και η συνεργασία σε θέματα ασφάλειας και επανεισδοχής. Παράλληλα, προωθείται η αναθεώρηση του μηχανισμού του άρθρου 25α του Κώδικα Θεωρήσεων, ώστε να γίνει πιο ευέλικτος και ικανός να αντιδρά γρήγορα σε σοβαρή επιδείνωση της συνεργασίας τρίτων χωρών στην επανεισδοχή.
Στο ίδιο πακέτο εντάσσεται και η σύσταση προς τα κράτη μέλη για την προσέλκυση ταλέντων και καινοτομίας, με στόχο την προσέλκυση φοιτητών, ερευνητών, υψηλής ειδίκευσης εργαζομένων, ιδρυτών νεοφυών επιχειρήσεων και καινοτόμων επιχειρηματιών. Η Κομισιόν ενθαρρύνει τη χρήση ταχύτερων διαδικασιών, την απλούστευση των διαδικασιών για μακροχρόνιες θεωρήσεις και άδειες διαμονής, καθώς και καλύτερη ενημέρωση υποψηφίων εργαζομένων και εργοδοτών για τις διαθέσιμες οδούς νόμιμης μετανάστευσης.
Η γήρανση, οι ελλείψεις και το «κυνήγι ταλέντων»
Σε ερώτηση για το πόσους νόμιμους μετανάστες χρειάζεται η ΕΕ, ο Επίτροπος Μπρούνερ απέφυγε να δώσει συγκεκριμένους αριθμούς και επέμεινε ότι προτεραιότητα είναι να «διορθωθεί πρώτα το παράνομο σκέλος» και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών. Υπενθύμισε ότι η απόφαση για τις ανάγκες της αγοράς εργασίας ανήκει στα κράτη μέλη, τα οποία καλούνται να αξιοποιήσουν τα νέα εργαλεία για να συνάπτουν συμφωνίες κινητικότητας με τρίτες χώρες.
Η Χέννα Βιρκούνεν παρουσίασε πιο συγκεκριμένα το σκηνικό στην αγορά εργασίας, μιλώντας για δύο «μεγα-τάσεις» στο πεδίο των δεξιοτήτων. «Έχουμε γηράσκοντα πληθυσμό και χρειαζόμαστε περισσότερες υπηρεσίες υγείας, ενώ πολλοί εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας συνταξιοδοτούνται», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας τον κλάδο της υγείας «καθοριστικό» για πολλά κράτη μέλη. Παράλληλα, σημείωσε ότι η Ευρώπη «υπολείπεται από εκατομμύρια ειδικούς στις Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών (ΤΠΕ)», με μόνο στον τομέα της κυβερνοασφάλειας να απαιτούνται «εκατοντάδες χιλιάδες» επιπλέον ειδικοί
Ως παράδειγμα του πώς μπορεί να λειτουργήσει η νόμιμη κινητικότητα για τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, η Αντιπρόεδρος ανέδειξε τη συμφωνία με την Ινδία. Εκεί, η ΕΕ ετοιμάζεται να εγκαινιάσει το πρώτο «Ευρωπαϊκό Γραφείο Νομικής Πύλης», ένα ενιαίο σημείο ενημέρωσης και υποστήριξης για τη νόμιμη μετανάστευση ειδικευμένων εργαζομένων προς την ΕΕ, ξεκινώντας από τον κλάδο των ΤΠΕ. «Ξέρουμε ότι στην Ινδία υπάρχει πολύ μεγάλο απόθεμα ταλαντούχων και μορφωμένων ειδικών στις ΤΠΕ και αυτό είναι κοινό πεδίο ενδιαφέροντος», είπε.
Η ρητορική περί «παράνομης» μετανάστευσης
Ένα από τα πιο αιχμηρά σημεία της συνέντευξης ήταν η συζήτηση για τη γλώσσα που χρησιμοποιεί η Επιτροπή, με δημοσιογράφο να υπενθυμίζει τις παλαιότερες κατευθυντήριες γραμμές της για αποφυγή του όρου «illegal migrants», ενώ σήμερα φαίνεται να ευθυγραμμίζεται με τη ρητορική της κυβέρνησης των ΗΠΑ.
Ο Μάγκνους Μπρούνερ απάντησε ότι «δεν υπάρχει αλλαγή» και επέμεινε ότι όταν μιλά για «παράνομη μετανάστευση» αναφέρεται στην πράξη εισόδου στην Ένωση. «Είναι για την πράξη, για το πώς αυτό το πρόσωπο μπαίνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πράξη είναι παράνομη, γι’ αυτό χρησιμοποιούμε τη λέξη “παράνομη”», είπε, προσθέτοντας ότι αυτή η χρήση δεν έχει «καμία σχέση» με προσπάθεια ευθυγράμμισης με τις ΗΠΑ.
Η στρατηγική, η Ισπανία και οι εθνικές αρμοδιότητες
Η πρόσφατη απόφαση της Ισπανίας να χορηγήσει νόμιμο καθεστώς σε περίπου μισό εκατομμύριο μετανάστες χωρίς χαρτιά πυροδότησε ερωτήματα για το κατά πόσο αφήνει περιθώριο για διαφορετικές προσεγγίσεις εντός του κοινού πλαισίου.
Ο Επίτροπος Μπρουνερ απάντησε ότι η τακτοποίηση του καθεστώτος όσων ήδη διαμένουν παράνομα σε ένα κράτος μέλος είναι αποκλειστική ευθύνη του ίδιου του κράτους. «Η δουλειά μας είναι να κάνουμε τα πάντα για να καταπολεμήσουμε την παράνομη μετανάστευση. Αυτό είναι διαφορετικό θέμα από το πώς τα κράτη μέλη διαχειρίζονται όσους βρίσκονται ήδη στο έδαφός τους», είπε.
Το χρονοδιάγραμμα και η εφαρμογή των νέων κανόνων
Υπενθυμίζεται πως η εφαρμογή της στρατηγικής αυτής θα γίνει σταδιακά μέσα στα επόμενα χρόνια, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρακολουθεί στενά την πρόοδο της ενσωμάτωσης των νέων κανόνων στα εθνικά δίκαια. Η ανατροπή των παλαιότερων δυσλειτουργιών του συστήματος του Δουβλίνου αποτελεί τον απώτερο στόχο, ώστε η Ευρώπη να διαθέτει ένα λειτουργικό και ενιαίο σύστημα ασύλου. Οι εξελίξεις γύρω από το μεταναστευτικό αναμένεται να απασχολήσουν έντονα τις συνόδους κορυφής το προσεχές διάστημα, καθώς η οριστικοποίηση των λεπτομερειών είναι απαραίτητη για τη σταθερότητα της Ένωσης.
