Έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συγκαλείται σήμερα το βράδυ στις Βρυξέλλες, στις 20:00 ώρα Ελλάδος, με αντικείμενο τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένων Πολιτειών, σε μια περίοδο αυξημένης μεταβλητότητας στις διατλαντικές σχέσεις, παρά τα πιο καθησυχαστικά μηνύματα που εκπέμφθηκαν το τελευταίο εικοσιτετράωρο.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιδιώκουν μια συνολική πολιτική αποτίμηση της νέας πραγματικότητας που διαμορφώνεται υπό τη διοίκηση Τραμπ, σε ένα περιβάλλον όπου η αβεβαιότητα παραμένει κυρίαρχο στοιχείο.
Στην ατζέντα της συνόδου περιλαμβάνονται το ζήτημα της Γροιλανδίας, οι ενδεχόμενες εμπορικές απειλές κατά κρατών-μελών της ΕΕ, αλλά και ευρύτερα θέματα ασφάλειας και γεωπολιτικής, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και η στρατηγική σημασία της Αρκτικής. Η συζήτηση έρχεται σε μια συγκυρία όπου οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αναζητούν σταθερά σημεία αναφοράς στη σχέση τους με την Ουάσινγκτον, χωρίς να υποτιμούν τις νέες ισορροπίες ισχύος.
Το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συγκλήθηκε από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, πριν από μερικές ημέρες, όταν ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, απειλούσε ανοιχτά με εμπορικό πόλεμο από την 1η Φεβρουαρίου, εφόσον δεν του παραχωρούνταν ο έλεγχος της Γροιλανδίας. Η απειλή αυτή αποσύρθηκε στη συνέχεια, με τον Τραμπ να επικαλείται συμφωνία που επετεύχθη με το ΝΑΤΟ για το καθεστώς ασφάλειας της περιοχής. Παρά το θετικό αυτό σήμα αποκλιμάκωσης, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έκριναν αναγκαίο να πραγματοποιηθεί η συζήτηση στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο.
Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της ΕΕ, έπειτα από έναν χρόνο της νέας αμερικανικής διοίκησης, το 2025 χαρακτηρίζεται από νέο ύφος, νέες πολιτικές και διαφορετική στάση των Ηνωμένων Πολιτειών σε πολλούς τομείς. Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση κινήθηκε με βασικό στόχο τη σταθεροποίηση της σχέσης, επιδιώκοντας ένα πλαίσιο συνεργασίας αμοιβαίου οφέλους, χωρίς να αγνοεί τις αποκλίσεις που έχουν καταγραφεί.
Οι πρόσφατες εξελίξεις ενισχύουν, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, την ανάγκη επιτάχυνσης της ατζέντας για τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ. Όπως τονίζεται, η αντίδραση των κρατών-μελών απέναντι στις απειλές υπήρξε ταχεία, συντονισμένη και ψύχραιμη, με σαφή και σταθερά μηνύματα προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στοιχείο που θεωρείται κρίσιμο για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής συνοχής.
Σε ό,τι αφορά τη Γροιλανδία, αναγνωρίζεται ότι παραμένουν ανοιχτά ζητήματα. Υπενθυμίζεται ότι, σε πρόσφατη ενημέρωση από τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, έγινε γνωστό πως σε συνομιλία του με τον Αμερικανό πρόεδρο συμφωνήθηκε μια προσέγγιση δύο αξόνων: αφενός η προώθηση διμερούς διαλόγου μεταξύ ΗΠΑ, Γροιλανδίας και Δανίας στο πλαίσιο της υφιστάμενης αμυντικής συμφωνίας και αφετέρου η ενίσχυση του ρόλου του ΝΑΤΟ στην ασφάλεια της Αρκτικής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει πλήρη αλληλεγγύη προς τη Δανία, ενώ θετικό στοιχείο χαρακτηρίζεται το γεγονός ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ ξεκαθάρισε πως δεν τίθεται θέμα στρατιωτικής απειλής κατά της Γροιλανδίας.
Στο μέτωπο του εμπορίου, η ΕΕ διαμηνύει ότι παραμένει έτοιμη να αντιδράσει εφόσον οι απειλές επιβεβαιωθούν, κάτι που προς το παρόν δεν έχει συμβεί. Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι υπάρχει σε ισχύ συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ για το εμπόριο, με την Ένωση να διατηρεί στάση ετοιμότητας για κάθε ενδεχόμενο, αποφεύγοντας ωστόσο κινήσεις που θα μπορούσαν να κλιμακώσουν αδικαιολόγητα την ένταση.
Ιδιαίτερη αναφορά αναμένεται να γίνει και στο λεγόμενο «Συμβούλιο για την Ειρήνη» του Ντόναλντ Τραμπ. Αξιωματούχοι της ΕΕ διευκρινίζουν ότι το θέμα θα ενταχθεί στο γενικό πλαίσιο της συζήτησης για τις διατλαντικές σχέσεις. Αν και αρκετά κράτη-μέλη έχουν λάβει προσκλήσεις συμμετοχής, η μεγάλη πλειονότητα των Ευρωπαίων ηγετών έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να συμμετάσχει.
Η αρχική παρουσίαση της αμερικανικής πρωτοβουλίας επικεντρωνόταν στο ζήτημα της Γάζας, ωστόσο στη συνέχεια διαπιστώθηκε ότι πρόκειται για μια ευρύτερη πρόταση με διευρυμένους στόχους, η οποία εγείρει νομικά ερωτήματα, κυρίως ως προς τη συμβατότητά της με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει πάντως έτοιμη να εμπλακεί σε διάλογο με τις ΗΠΑ, προκειμένου να αποσαφηνιστούν τα σημεία αυτά.
Παρά τον συντονισμό και τις ανταλλαγές απόψεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν αναμένεται συντονισμένη απάντηση της ΕΕ στο ζήτημα του «Συμβουλίου για την Ειρήνη». Τα κράτη-μέλη μπορούν να απαντήσουν στις προσκλήσεις με βάση το εθνικό τους συμφέρον, ενώ η συνολική ανάλυση της Ένωσης για την πρωτοβουλία παραμένει σε εξέλιξη.
Αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν συγκαλεί συνόδους αντιδρώντας σε κάθε δημόσια δήλωση του Αμερικανού προέδρου. Ωστόσο, η νέα και συχνά απρόβλεπτη πραγματικότητα στις σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ καθιστά αναγκαία μια συνολική πολιτική αποτίμηση, ενόψει και της άτυπης συνόδου των Ευρωπαίων ηγετών που έχει προγραμματιστεί για τις 12 Φεβρουαρίου.
