Αναλυτές του Brookings ερμηνεύουν τις άμεσες και μελλοντικές συνέπειες της στρατιωτικής επιχείρησης κατά του Μαδούρο
Στις 3 Ιανουαρίου 2026, οι Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν ειδική επιχείρηση για την απομάκρυνση του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, και της συζύγου του από το Καράκας. Ειδικοί του Brookings αναλύουν τις άμεσες επιπτώσεις αυτής της ενέργειας τόσο για τις ΗΠΑ όσο και για τη Βενεζουέλα.
Η επιχείρηση σύλληψης του Μαδούρο αναδεικνύει την ευρύτατη εξουσία που διαθέτει ο εκάστοτε Αμερικανός πρόεδρος στη χρήση στρατιωτικής ισχύος, αλλά και τα πιθανά όριά της. Η εκτελεστική εξουσία υποστηρίζει πως ο πρόεδρος μπορεί να αναλαμβάνει στρατιωτικές δράσεις χωρίς έγκριση του Κογκρέσου, αρκεί να εξυπηρετούν τα αμερικανικά συμφέροντα και να μην οδηγούν σε «παρατεταμένες και σοβαρές στρατιωτικές εμπλοκές». Ωστόσο, ορισμένες δηλώσεις, όπως αυτή του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, υποδεικνύουν ότι πιο εκτεταμένες επιχειρήσεις ίσως απαιτούν κοινοβουλευτική συναίνεση. Εάν υπάρξει κλιμάκωση ή παρατεταμένη εμπλοκή, ενδέχεται να ενεργοποιηθούν περιορισμοί βάσει του Νόμου για τις Πολεμικές Εξουσίες του 1973.
Μετά την απομάκρυνση του Μαδούρο, ανοίγει ένα στενό παράθυρο για δημοκρατική μετάβαση στη Βενεζουέλα. Οι τρεις βασικοί πυλώνες είναι η πολιτική νομιμοποίηση, η οικονομική σταθεροποίηση και η αναδιάρθρωση των ενόπλων δυνάμεων. Το αποτέλεσμα των εκλογών του 2024 με νίκη του αντιπολιτευόμενου Εδμούντο Γκονσάλες προσφέρει θεμέλια νομιμότητας, όμως η διατήρηση της Ντέλσι Ροντρίγκες στην προεδρία υπονομεύει τη λαϊκή βούληση. Η οικονομία της χώρας έχει συρρικνωθεί κατά περίπου 80% την τελευταία δεκαετία, ενώ υποδομές όπως το ηλεκτρικό δίκτυο και το νερό έχουν καταρρεύσει. Απαιτείται πακέτο σταθεροποίησης άνω των 50 δισ. δολαρίων με τη στήριξη ΔΝΤ, Παγκόσμιας Τράπεζας και άλλων οργανισμών, καθώς και άμεση ανθρωπιστική βοήθεια για σχεδόν 8 εκατομμύρια πολίτες σε ανάγκη.
Η μετάβαση εξαρτάται απόλυτα από τον έλεγχο των ενόπλων δυνάμεων. Οι βενεζουελανικές ένοπλες δυνάμεις είναι διχασμένες, διαβρωμένες από εγκληματικά δίκτυα αλλά όχι ενιαίες. Η ενοποίηση υπό πολιτικό έλεγχο, η προσφορά αμνηστίας σε αξιωματικούς που δεν έχουν διαπράξει εγκλήματα και η στοχευμένη δίωξη των υπευθύνων για βαριά εγκλήματα είναι απαραίτητες προϋποθέσεις.
Αντίθετες στρατηγικές ΗΠΑ για το μέλλον της Βενεζουέλας
Δύο ημέρες μετά τη θεαματική αλλά αμφιλεγόμενη σύλληψη του Μαδούρο, η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει ξεκαθαρίσει το σχέδιό της για τη Βενεζουέλα. Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα «διοικήσουν» προσωρινά τη χώρα έως ότου αποκατασταθεί η πετρελαϊκή της υποδομή, ενώ ο Ρούμπιο διευκρίνισε πως οι ΗΠΑ δεν θα έχουν άμεσο διοικητικό ρόλο, αλλά θα ελέγχουν την πολιτική πετρελαίου και καταπολέμησης ναρκωτικών μέσω μπλόκου στα δεξαμενόπλοια. Παρά τις αντικρουόμενες δηλώσεις, το μεγαλύτερο μέρος του καθεστώτος Μαδούρο παραμένει στην εξουσία, συμπεριλαμβανομένων των Ροντρίγκες και Πάντρινο Λόπεζ.
Η απόφαση να παρακαμφθεί η δημοκρατική αντιπολίτευση υπό τη Μαρία Κορίνα Ματσάδο, που χαίρει ευρείας λαϊκής στήριξης, απειλεί να ματαιώσει τις ελπίδες των πολιτών για λογοδοσία και ελευθερία.
Το πετρέλαιο στο επίκεντρο – Μύθοι και πραγματικότητα
Ο πρόεδρος Τραμπ τόνισε ότι η επιχείρηση στη Βενεζουέλα αφορά πρωτίστως το πετρέλαιο και υποστήριξε ότι τα έσοδα θα καλύψουν το κόστος της αμερικανικής παρουσίας. Ωστόσο, η βιομηχανία πετρελαίου της χώρας βρίσκεται σε κατάρρευση: η παραγωγή έχει μειωθεί από 3,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2000 σε περίπου 1 εκατ., ενώ απαιτούνται τεράστιες επενδύσεις πολλών ετών για ανάκαμψη. Επιπλέον, το βαρύ αργό πετρέλαιο της Βενεζουέλας δύσκολα επεξεργάζεται και πωλείται φθηνότερα στις αγορές που ήδη βρίσκονται σε υπερπροσφορά. Χωρίς πολιτική σταθερότητα δεν αναμένονται επενδύσεις ή άμεσα αυξημένα έσοδα.
Παρόμοιες προσδοκίες είχαν διατυπωθεί και μετά τον πόλεμο στο Ιράκ· τότε δεν επαληθεύτηκαν – ούτε τώρα θα συμβεί διαφορετικά.
Διεθνές Δίκαιο και γεωπολιτικές συνέπειες
Η επέμβαση στη Βενεζουέλα αποτελεί ακόμη ένα πλήγμα στη διεθνή τάξη πραγμάτων. Ο πρόεδρος Τραμπ εφαρμόζει μια νέα εκδοχή της Δόγματος Μονρό («Don-roe Doctrine»), δίνοντας προτεραιότητα στην πρόσβαση σε στρατηγικούς πόρους έναντι της δημοκρατίας ή των πολυμερών συνεργασιών. Οι αντιδράσεις γειτονικών χωρών ποικίλλουν: φιλοαμερικανικές κυβερνήσεις στη Νότια Αμερική στηρίζουν διακριτικά την επέμβαση, ενώ χώρες όπως η Κολομβία και το Μεξικό αντιτίθενται φραστικά αλλά αποφεύγουν ουσιαστικές ενέργειες λόγω οικονομικών συμφερόντων.
Η ζημιά στο διεθνές δίκαιο είναι ίσως το πιο σοβαρό αποτέλεσμα: οι επιθέσεις παραβιάζουν το Άρθρο 2(4) του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ περί απαγόρευσης χρήσης βίας κατά άλλων κρατών. Ωστόσο, οι δυνατότητες επιβολής κυρώσεων από τον ΟΗΕ είναι περιορισμένες λόγω του βέτο που διαθέτουν οι ΗΠΑ στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Δυσκολίες στην αναδόμηση – Ιστορικά παραδείγματα
Η στρατιωτική επιχείρηση χαρακτηρίστηκε από εντυπωσιακή τακτική αποτελεσματικότητα αλλά απουσία συνολικού στρατηγικού σχεδιασμού για μακροπρόθεσμη επιτυχία. Η απομάκρυνση ενός αυταρχικού ηγέτη δεν συνεπάγεται αυτόματα αλλαγή καθεστώτος ή δημοκρατική μετάβαση – απαιτεί βαθιά μεταρρύθμιση θεσμών και επαναπροσδιορισμό του ρόλου των ενόπλων δυνάμεων. Το παράδειγμα του Ιράκ υπενθυμίζει τους κινδύνους εμφυλίου πολέμου, προσφυγικών ροών και παρατεταμένης αστάθειας μετά την πτώση ενός καθεστώτος χωρίς σαφές σχέδιο διακυβέρνησης.
Η απειλή περαιτέρω στρατιωτικών ενεργειών ίσως λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης προς τα υπολείμματα του καθεστώτος Μαδούρο – όμως αν υπάρξει αντίσταση ή έκρηξη εμφυλίου πολέμου, οι επιλογές των ΗΠΑ (περισσότερες στοχευμένες επιχειρήσεις ή ακόμη μεγαλύτερη κλιμάκωση) φαντάζουν επισφαλείς.
Το πετρέλαιο ως επένδυση – Προοπτικές και παγίδες
Παρότι η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως, η αναβίωση της βιομηχανίας απαιτεί τεράστιες επενδύσεις (πιθανώς έως $100 δισ.) και μακροχρόνια σταθερότητα – κάτι που δύσκολα διασφαλίζεται υπό παρούσες συνθήκες. Οι δυτικές εταιρείες που είχαν απαλλοτριωθεί από το καθεστώς Τσάβες ίσως επιστρέψουν μόνο αν υπάρξει σαφής εγγύηση ασφάλειας και πληρωμών σε είδος (πετρέλαιο). Επιπλέον, εταιρείες από Ρωσία και Κίνα που κυριαρχούν σήμερα στον κλάδο ενδέχεται να μην αποχωρήσουν εύκολα.
Η συμμετοχή της Βενεζουέλας στον ΟΠΕΚ θεωρείται πλέον περιθωριακή ως προς τη χάραξη πολιτικής παραγωγής· οι αποφάσεις καθορίζονται κυρίως από Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ.
“Donroe Doctrine”: Περιφερειακή αστάθεια & διεθνές προηγούμενο
Η επέμβαση δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους αποσταθεροποίησης στη Λατινική Αμερική: ελλείψει σχεδιασμού για την «επόμενη μέρα», αυξάνεται ο κίνδυνος κενού εξουσίας, ενίσχυσης οργανωμένου εγκλήματος και περιφερειακής αστάθειας – εκτός αν οι ΗΠΑ δεσμευτούν σε μια τεράστια μακροχρόνια επένδυση με αβέβαιο αποτέλεσμα.
Τέλος, πολλοί διεθνείς παράγοντες συμφωνούν πως οι αμερικανικές επιθέσεις παραβιάζουν σαφώς το διεθνές δίκαιο· ωστόσο οι θεσμοί όπως ο ΟΗΕ ή το Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης δύσκολα μπορούν να επιβάλουν κυρώσεις στις ΗΠΑ λόγω των δομικών περιορισμών τους.
Διαβάστε το αρχικό άρθρο εδώ.
