Η Γροιλανδία δεν είναι πια μια λευκή κηλίδα πάγου σε έναν σχολικό χάρτη. Είναι το σημείο όπου τέμνονται οι φιλοδοξίες των υπερδυνάμεων, το «αεροπλανοφόρο» του Βορρά, ο φύλακας μιας κλειστής αρκτικής θάλασσας που μετατρέπεται ταχύτατα σε πεδίο στρατηγικού ανταγωνισμού.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες η Γροιλανδία δεν αποτελεί εξωτική περιπέτεια, ούτε ακρότητα ενός ιδιόρρυθμου προέδρου. Είναι θεμέλιο της εθνικής ασφάλειας και εργαλείο για τη διατήρηση της παγκόσμιας ηγεμονίας.
Ο πραγματικός χάρτης του κόσμου και η ανατροπή της οπτικής
Ο κλασικός χάρτης Mercator, εκείνος που κρέμεται στα σχολεία, διαστρεβλώνει την πραγματικότητα. Η Αρκτική παρουσιάζεται ως άκρη του κόσμου, η Γροιλανδία φαίνεται τεράστια, αλλά περιθωριοποιημένη. Στον πολικό χάρτη όμως ο πλανήτης «ανοίγει» από τον Βορρά. Η Αρκτική αποκαλύπτεται ως μια σχεδόν κλειστή θάλασσα, όπου οι μεγάλες δυνάμεις γειτονεύουν άμεσα και οι αποστάσεις συρρικνώνονται.
Σε αυτή τη γεωμετρία των Μεγάλων Κύκλων, οι συντομότερες διαδρομές πτήσης πυραύλων και βομβαρδιστικών από τη Ρωσία προς τις ΗΠΑ περνούν πάνω από τη Γροιλανδία. Το νησί δεν είναι λοιπόν «μακριά». Είναι ακριβώς από πάνω.
Η Χερσόνησος Κόλα: το ρωσικό προπύργιο του Βορρά
Στο δεξί άκρο του αρκτικού χάρτη δεσπόζει η χερσόνησος Κόλα. Εκεί η Ρωσία έχει συγκεντρώσει τον στρατηγικό της πυρήνα:
- βάσεις στρατηγικών βομβαρδιστικών
- σιλό διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων
- την έδρα του Βόρειου Στόλου με πυρηνικά υποβρύχια
Πρόκειται για μία από τις πιο στρατιωτικοποιημένες περιοχές του πλανήτη, σε απόσταση αναπνοής από τη Φινλανδία και τη Νορβηγία. Από εκεί ξεκινούν οι διαδρομές που χαράσσουν οι ρωσικές δυνατότητες πυρηνικής αποτροπής και επιθετικής προβολής ισχύος.
Η Γροιλανδία ως «ασπίδα» των ΗΠΑ
Οι διαδρομές των Μεγάλων Κύκλων δείχνουν με καθαρότητα κάτι κρίσιμο: η Γροιλανδία βρίσκεται κάτω από το «απογείο» των βαλλιστικών πυραύλων, στο σημείο της τροχιάς όπου είναι πιο ευάλωτοι στην αναχαίτιση. Αυτός είναι ο λόγος που εκεί εγκαθίστανται μεγάλα ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης και συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας, όπως στη βάση Pituffik/Thule.
Η Γροιλανδία γίνεται έτσι «ασπίδα» για το Σικάγο, τη Νέα Υόρκη και την Ουάσινγκτον. Όποιος ελέγχει τη Γροιλανδία, ελέγχει το πιο κρίσιμο ύψος του βαλιστικού ουρανού.
Από την εποχή του πάγου στην εποχή των διαδρομών
Η κλιματική κρίση —προϊόν ενός μοντέλου ανάπτυξης που βασίζεται στην ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση του πλανήτη— λιώνει τους πάγους και ανοίγει νέες θαλάσσιες οδούς στον Βορρά. Η Βόρεια Διάβαση δεν είναι πια υπόθεση γεωγράφων, αλλά εμπορικές και στρατιωτικές αρτηρίες του μέλλοντος.
Η Γροιλανδία μετατρέπεται από παγωμένη ερημιά σε κρίσιμο κόμβο:
- στον έλεγχο θαλάσσιων δρόμων
- στην επιτήρηση αεροπορικών διαδρομών
- στην ανάπτυξη ναυτικών βάσεων
Το νησί παύει να είναι «μακριά από όλα». Γίνεται κέντρο.
Η αμερικανική εμπλοκή: όχι φαντασίωση, αλλά στρατηγική
Η συζήτηση που ξεκίνησε επί προεδρίας Τραμπ για ενίσχυση του ελέγχου στη Γροιλανδία αντιμετωπίστηκε αρχικά ως εκκεντρικότητα. Στην πραγματικότητα, εντάσσεται σε μια διαχρονική αμερικανική στρατηγική. Δεν πρόκειται για «αγορά νησιού». Πρόκειται για διασφάλιση ηγεμονίας.
Οι ΗΠΑ επιδιώκουν:
- ενίσχυση στρατιωτικής παρουσίας
- επέκταση υποδομών και βάσεων
- άμεση πολιτική επιρροή στο Νουκ
- αποδυνάμωση του δεσμού με την Κοπεγχάγη
Ένα από τα μοντέλα που εξετάζονται είναι η Συμφωνία Ελεύθερης Σύνδεσης (COFA), όπως στον Ειρηνικό: αυτονομία τοπικής διακυβέρνησης, αλλά ελεύθερη δράση αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων.
Σπάνιες γαίες και η σιωπηλή οικονομία της ισχύος
Η Γροιλανδία δεν είναι μόνο στρατηγικός χώρος. Είναι και στρατηγικός πόρος. Στο υπέδαφός της βρίσκονται σπάνιες γαίες, υλικά απολύτως αναγκαία για:
- την πολεμική βιομηχανία
- την παραγωγή προηγμένων ηλεκτρονικών συστημάτων
- την αυτοκινητοβιομηχανία και τις μπαταρίες
Η Κίνα κυριαρχεί στην αγορά σπάνιων γαιών και επιδιώκει είσοδο στην Αρκτική μέσω επενδύσεων. Ο αμερικανικός έλεγχος στη Γροιλανδία λειτουργεί ως «κλείδωμα» του Βόρειου Ατλαντικού και ανάσχεση της κινεζικής διείσδυσης.
Η λεπτή γεωπολιτική μηχανική ανεξαρτησίας
Η Ουάσινγκτον ενθαρρύνει, με διακριτικούς τρόπους, το κίνημα ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας. Η απομάκρυνση από τη Δανία ανοίγει χώρο για μια διμερή σχέση με τις ΗΠΑ, χωρίς ευρωπαϊκές αντιστάσεις. Παράλληλα, αναζητούνται τοπικοί πολιτικοί και δίκτυα επιρροής, ενώ εντείνονται οι δραστηριότητες των υπηρεσιών πληροφοριών.
Η Κοπεγχάγη και οι Βρυξέλλες βλέπουν το διακύβευμα: η Γροιλανδία δεν είναι απλώς αποικιακό κατάλοιπο, αλλά στρατηγικό σημείο που μπορεί να ανατρέψει ισορροπίες.
Η Ευρώπη ανάμεσα σε σοκ και αμηχανία
Οι πρωθυπουργοί της Γροιλανδίας και της Δανίας έχουν απορρίψει επίσημα οποιεσδήποτε σκέψεις αλλαγής καθεστώτος. Ωστόσο, το στρατηγικό ρήγμα βαθαίνει. Χώρες της ΕΕ και του ΝΑΤΟ δηλώνουν υποστήριξη στην κυριαρχία της Δανίας, αλλά γνωρίζουν ότι η πίεση θα συνεχιστεί.
Η προοπτική αμερικανικού ελέγχου της Γροιλανδίας θα μπορούσε:
- να διχάσει το ΝΑΤΟ βαθύτερα και από την Ουκρανία
- να προκαλέσει κρίση στην ΕΕ
- να επαναπροσδιορίσει την έννοια της «ευρωπαϊκής ασφάλειας»
Τι θα σήμαινε μια στρατιωτική εισβολή στη Γροιλανδία
Σενάρια όπως αυτά που αναλύονται από διεθνή μέσα τονίζουν ότι μια αμερικανική εισβολή στη Γροιλανδία θα είχε αλυσιδωτές συνέπειες. Θα γινόταν αντιληπτή:
- από την Ευρώπη ως επίθεση σε ευρωπαϊκό έδαφος
- από τη Ρωσία ως απειλή στο αρκτικό της προπύργιο
- από την Κίνα ως χτύπημα στα μακροπρόθεσμα συμφέροντά της
Ένα τοπικό επεισόδιο θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πολυμέτωπη σύγκρουση, με ταχύτατη κλιμάκωση. Η Αρκτική, από περιοχή επιστημονικής συνεργασίας, μετατρέπεται σε σκηνή ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.
Η νέα γεωπολιτική του Βορρά
Η Γροιλανδία συμπυκνώνει τις μεγάλες τάσεις της εποχής:
- την επιστροφή της γεωγραφίας ως καθοριστικού παράγοντα
- την ανάδυση της Αρκτικής ως στρατηγικού θεάτρου
- τον ανταγωνισμό ΗΠΑ–Ρωσίας–Κίνας
- τη σύγκρουση ενεργειακών και περιβαλλοντικών συμφερόντων
Στον Βορρά δεν συγκρούονται μόνο στρατοί, αλλά και χάρτες, αφηγήσεις, μελλοντικές οικονομίες.
Tο νησί που θα καθορίσει τον 21ο αιώνα
Η Γροιλανδία δεν είναι «εξωτική λεπτομέρεια». Είναι κόμβος πυρηνικής αποτροπής, ασπίδα αντιπυραυλικής άμυνας, πηγή σπανίων γαιών, πύλη των αρκτικών διαδρομών. Το λιώσιμο των πάγων και η τεχνολογική επανάσταση την μετατρέπουν στο πιο ακριβό «οικόπεδο» του κόσμου.
Όποιος επιμένει να διαβάζει τον κόσμο με τον χάρτη Mercator, χάνει τη μεγάλη εικόνα. Στον πολικό χάρτη του 21ου αιώνα, η Γροιλανδία βρίσκεται στο κέντρο. Εκεί θα κριθεί, σε μεγάλο βαθμό, η μορφή της παγκόσμιας ηγεμονίας των επόμενων δεκαετιών.
