Κατάρρευση επικοινωνιών στο FIR Αθηνών

Με άλλα λόγια «ήταν στραβό το κλ(η)ίμα, το έφαγε και ο γάιδαρος».

Του Γιάννη Τσιπουρίδη*

Θα ήθελα πολύ να πω, πως τουλάχιστον χειρότερα δεν θα μπορούσε να ήταν, αλλά δυστυχώς θα γίνει χειρότερα τα επόμενα χρόνια. Αρκετά χειρότερα, πριν αρχίσει να γίνεται καλύτερα. Και το μόνο άγνωστο είναι: πόσο χειρότερα και για πόσες δεκαετίες.

Φυσικά και έχουν γίνει πολλά και λαμπρά βήματα προόδου σε όλους τους τομείς. Η επιστήμη και η τεχνολογία ανοίγουν το δρόμο σε νέες λύσεις για την αντιμετώπιση της πολυκρίσης που αντιμετωπίζουμε.

Τόσο μάλιστα, που θα είχαμε απαλλαγεί από το πρόβλημα, αν ακούγαμε τους επιστήμονες και σεβόμασταν την επιστήμη.

Αλλά, κι αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο αλλά, η πρόοδος αυτή είναι ασύμβατη με την χρονική κλίμακα. Απλά η κλιματική κρίση τρέχει κι εμείς έχουμε βαρίδια στα πόδια μας. Βαρίδια που τοποθετούν οι αγορές και οι πολιτικοί.

Γι αυτό, ενώ πρέπει να πανηγυρίζουμε για τα επιτεύγματα της επιστήμης, δεν πρέπει να εφησυχάσουμε γιατί απλά ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΧΡΟΝΟ!

Με πλήρη επίγνωση, λοιπόν, ότι η εισαγωγική παράγραφος, είναι μια πολύ κακή αρχή για ένα απολογιστικό άρθρο, σημειώνω πως για ότι γράφω εδώ, η επιστημονική βάση είναι αδιαμφισβήτητη:

Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα[i] και μεθανίου[ii] συνεχίζουν να αυξάνουν κάθε χρόνο
Η υπέρβαση(overshoot)[iii] του 1,5°C δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως θεωρητικός κίνδυνος αλλά ως πραγματικότητα σε ετήσια παγκόσμια κλίμακα[iv]. Ήδη συμπληρώσαμε 3 συνεχόμενα χρόνια (2023, 2024 & 2025) υπέρβασης ή σχεδόν υπέρβασης[v] του ορίου του 1,5°C κι έτσι θα συνεχίσουμε
Οι εκτιμήσεις του IPCC επιβεβαιώνουν ότι:
- Ο υπολειπόμενος προϋπολογισμός άνθρακα (carbon budget)[vi] είναι εξαιρετικά περιορισμένος[vii] και ο χρόνος[viii] που απόμεινε να καλυφθεί μετριέται στα δάχτυλα του ενός χεριού[ix].
- Η μη αναστρέψιμη ενεργοποίηση κλιματικών ανατροφοδοτήσεων (feedbacks)[x] και η κατάρρευση των σημείων καμπής (tipping points collapse)[xi] δεν είναι απλά πλέον ένα σοβαρό ενδεχόμενο, αλλά έχει ξεκινήσει[xii].

Με τα ανωτέρω δεδομένα, μακράν η προφανέστερη πρώτη επιλογή θα ήταν η άμεση έναρξη της κατάργησης των ορυκτών καυσίμων (fossil fuel phase out). Και όχι σήμερα, αλλά πριν από αρκετά χρόνια, γιατί όλα τα ανωτέρω τα γνωρίζουμε εδώ και καιρό.

Δεν το κάνουμε όμως κι έτσι οι καταστροφικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής[xiii] συνεχίζουν να θερίζουν κυρίως τις φτωχές χώρες και τους φτωχότερους σε κάθε χώρα[xiv].

Γιατί;

Απλά, επειδή το λόμπυ των ορυκτών καυσίμων είναι το ισχυρότερο όργανο στον πλανήτη και μπορεί να καθορίσει αποφάσεις πλανητικής σημασίας. Το έχει κάνει εδώ και δεκαετίες και συνεχίζει όχι μόνο αγνοώντας τα επιστημονικά ευρήματα[xv], αλλά συχνά προβάλλοντας επιχειρήματα[xvi] που αρνούνται[xvii] ή διαστρεβλώνουν[xviii] την επιστημονική αλήθεια.

Οι ετήσιες διασκέψεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, της ρύπανσης και της καταστροφής της βιοποικιλότητας δίνουν μια συνοπτική εικόνα των επιτυχιών και αποτυχιών. Ιδιαίτερα αυτές για το κλίμα (Conference of the Parties – COP). Αντλώντας στοιχεία από αυτές τις διασκέψεις μπορούμε να πούμε συνοπτικά τα ακόλουθα για το έτος που τελειώνει:

Κλιματική κρίση: Η επιστήμη δείχνει τον δρόμο, το λόμπυ των ορυκτών καυσίμων πηγαίνει στην αντίθετη κατεύθυνση και οι πολιτικοί κάνουν όπως αυτοί που δεν βρίσκουν το πορτοφόλι τους την ώρα που έρχεται ο λογαριασμός στο τραπέζι. Πλήρης αποτυχία ευθυγράμμισης πολιτικής με την κλιματική επιστήμη και σκληρή πραγματικότητα.
Περιβάλλον: Καταγράφεται συνεχιζόμενη υποβάθμιση εδάφους, υδάτων και ατμόσφαιρας[xix], ενώ σημειώνονται μετεωρολογικά φαινόμενα υψηλής έντασης (καύσωνες, πλημμύρες, ξηρασίες) που ξεπερνούν τις παραμέτρους σχεδιασμού των υποδομών[xx], που σε πολλές περιπτώσεις ήταν έτσι κι αλλιώς ανεπαρκείς και χωρίς έξαρση των φαινομένων. Αντί όμως να συζητιούνται μέτρα μείωσης του κινδύνου[xxi] η έμφαση δίνεται στην διαχείριση των καταστροφών. Επομένως εγκαταλείπεται η πρόληψη[xxii] υπέρ της κατά περίπτωση δράσης μετά το γεγονός, ενώ η γενικότερη πολιτική είναι κατακερματισμένη ανά τομέα (νερό, ενέργεια, γεωργία κτλ), χωρίς την προφανώς αναγκαία συστημική προσέγγιση. Κορυφαία αποτυχία στο περιβάλλον, αυτή της συμφωνίας για τα πλαστικά[xxiii].
Βιοποικιλότητα: Η απώλεια βιοποικιλότητας[xxiv] συνεχίζεται με ρυθμούς συγκρίσιμους με μαζική εξαφάνιση ειδών[xxv], τα οικοσυστήματα δεν αντιμετωπίζονται ως υποδομές ζωής, και η χρηματοδότηση είναι ανεπαρκής. Σημειωτέον πως η επιστήμη είναι σαφής ότι χωρίς λειτουργικά οικοσυστήματα, η κλιματική προσαρμογή θα αποτύχει[xxvi].

Αν διάλεγε κανείς μια μόνο λέξη να περιγράψει όλα τα ανωτέρω, αυτή θα ήταν «αποτυχία»

Και γιατί αποτυχαίνει η προσπάθεια;

Υπεύθυνο είναι το υπάρχον διεθνές σύστημα Διακυβέρνησης και 2 τα βασικά σημεία αδυναμίας του.

Η απόσταση μεταξύ των διαδικασιών της UNFCCC και των πραγματικών μοχλών ισχύος του πλανήτη (αγορές, ενέργεια, γεωπολιτική), δηλαδή του λόμπυ των ορυκτών καυσίμων
Το γεγονός ότι οι αποφάσεις στις κλιματικές διασκέψεις λαμβάνονται με συναίνεση, που σημαίνει ότι όλα τα μέρη πρέπει να συμφωνούν.

Αυτό το τελευταίο, το έχουν εκμεταλλευτεί χώρες που δεν επιθυμούν τον περιορισμό των ορυκτών καυσίμων και προφανώς ψηφίζουν αντίθετα. Έτσι έχει δημιουργηθεί μια δομική – πλέον – αδυναμία της πολυμερούς διακυβέρνησης αυτών των διασκέψεων, να κινηθεί με ρυθμούς που απαιτεί η επιστήμη του κλίματος.

Το διαχρονικό αποτέλεσμα είναι ότι οι κλιματικές διασκέψεις παράγουν συναίνεση λόγου, αλλά όχι μετασχηματισμό του συστήματος, αποτυγχάνοντας έτσι να αντιμετωπίσουν το ζήτημα των ορυκτών καυσίμων, το αναμφισβήτητα πια, βασικό πρόβλημα, παρέχοντας ασυλία στα ορυκτά καύσιμα, που κατευθύνονται από την κοντόφθαλμη λογική του άμεσου οικονομικού κέρδους.

Το 2025 – όπως και τα προηγούμενα χρόνια – δεν αποτύχαμε επειδή δεν γνωρίζαμε, αλλά επειδή δεν τολμήσαμε να συγκρουστούμε πολιτικά με τα αίτια της κρίσης.

Η ανθρωπότητα γνώριζε τι πρέπει να γίνει, είχε τα μέσα να το κάνει, αλλά δεν το έκανε στη χρονική κλίμακα που απαιτεί η κλιματική επιστήμη.

Κι αυτό έχει κόστος σήμερα αλλά και για πολλές δεκαετίες ακόμη.

Και το 2026;

Αν ρίξουμε μια ματιά στην γενεσιουργό αιτία της αποτυχίας του 2025, θα δούμε ότι αυτή δεν είναι άλλη από την μεγάλη ισχύ του λόμπυ των ορυκτών καυσίμων.

Επομένως πως περιμένουμε να εξελιχθεί το 2026;

Στην προηγούμενη ανάλυση απέφυγα να αναφερθώ στον παράγοντα Τραμπ, γιατί ήθελα να τον αφήσω για το τέλος.

Ο παράγοντας Τραμπ[xxvii] απλά έκανε πιο εύκολο για το λόμπυ των ορυκτών καυσίμων να εκτροχιάσει την COP30.

Άπειρες οι αναφορές στις ενεργειακές του επιλογές[xxviii] που καταδεικνύουν την αφοσίωση του στα ορυκτά καύσιμα και το μίσος του για τις Ανανεώσιμες και οδηγούν σε παγίωση των καταστροφικών για το κλίμα και για εμάς επιλογών.

Τι ελπίδα μπορεί να έχει το 2026 να πετύχει εκεί που απέτυχαν τόσες άλλες χρονιές;

Πολύ μικρή κατά τη γνώμη μου.

Γι αυτό το 2026 το περιμένω ως έτος επιτάχυνσης της δυστοπικής πραγματικότητας, και όχι ως έτος λύσης.

Η φύση θα συνεχίσει να «ψηφίζει» με φυσικούς νόμους.
Η πολιτική θα συνεχίσει να «διαπραγματεύεται» αυτούς τους νόμους.

Και αυτή η ασυμβατότητα θα γίνεται ολοένα πιο δύσκολο να συγκαλυφθεί.

Εδώ είμαστε να τα ξαναπούμε.

Καλή χρονιά!

Δρ. Γιάννης Τσιπουρίδης

Σύμβουλος Μηχανικός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας

Δράση για το κλίμα

Ερευνητής Πανεπιστημίου Strathmore University, Nairobi, Kenya

Επισκέπτης Καθηγητής πανεπιστημίων TUM Mombasa, Kisii, Kenya