Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Βρετανία θα βρεθούν αντιμέτωπες με δυσανάλογα μεγαλύτερες οικονομικές απώλειες από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε περίπτωση ενός πλήρους εμπορικού πολέμου ανταπόδοσης, εάν ο Ντόναλντ Τραμπ αναβιώσει την απειλή επιβολής δασμών στην Ευρώπη με αφορμή τη Γροιλανδία.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας οικονομικής ανάλυσης, την οποία επικαλούνται οι Financial Times, φωτίζοντας τα σύνθετα διλήμματα που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις απέναντι στη στρατηγική πίεσης της Ουάσιγκτον.
Παρότι ο Τραμπ υπαναχώρησε προσωρινά από τις απειλές του, έπειτα από διαβεβαιώσεις για συμφωνία επέκτασης των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στη Γροιλανδία, το ενδεχόμενο νέων εμπορικών συγκρούσεων παραμένει ανοιχτό. Η υπόθεση ανέδειξε εκ νέου το πόσο εύθραυστες είναι οι διατλαντικές σχέσεις όταν συνδέονται με γεωπολιτικές επιδιώξεις και εμπορικά αντίμετρα.
Οι απειλές Τραμπ και η ευρωπαϊκή αμηχανία
Η κρίση ήρθε νωρίτερα αυτόν τον μήνα, όταν ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε με νέους δασμούς έως και 25% σε οκτώ ευρωπαϊκές οικονομίες, επιχειρώντας να πιέσει τη Δανία να πουλήσει στις ΗΠΑ τη Γροιλανδία. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες κλήθηκαν να απαντήσουν σε ένα δίλημμα χωρίς εύκολες λύσεις: αντίποινα για λόγους πολιτικής αξιοπιστίας ή απορρόφηση του πλήγματος για τον περιορισμό των οικονομικών ζημιών.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Πανεπιστημίου Aston στο Μπέρμιγχαμ, ένα σενάριο πλήρους εμπορικού πολέμου, στο οποίο η ΕΕ και η Βρετανία θα ανταποκρίνονταν συμμετρικά στους αμερικανικούς δασμούς, θα οδηγούσε την Ευρώπη σε σαφώς χειρότερη θέση από τις ΗΠΑ.
Η έρευνα του Aston και τα σκληρά συμπεράσματα
Η μοντελοποίηση του Aston δείχνει ότι τα αντίποινα επιδεινώνουν την οικονομική κατάσταση κάθε ευρωπαϊκής χώρας σε σύγκριση με το σενάριο της απορρόφησης των δασμών. Όπως εξηγεί ο Jun Du, καθηγητής οικονομικών και επικεφαλής της έρευνας, «το μοντέλο δείχνει ότι τα αντίποινα επιδεινώνουν την κατάσταση κάθε ευρωπαϊκής χώρας σε σύγκριση με την περίπτωση της απορρόφησης των δασμών».
Ειδικά για τη Βρετανία, τα ευρήματα είναι αποκαλυπτικά. Αν ο δασμολογικός πόλεμος που συνδέεται με τη Γροιλανδία κλιμακωνόταν στο 25% και το Λονδίνο απαντούσε με αντίστοιχα μέτρα, το οικονομικό πλήγμα θα ήταν σχεδόν διπλάσιο σε σχέση με το σενάριο μη ανταπόδοσης, παρά τη σοβαρή επίπτωση στις βρετανικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ.
Η βρετανική στάση και η επιλογή της μη σύγκρουσης
Η Βρετανία ήταν μεταξύ των χωρών που απειλήθηκαν με δασμούς έως και 25%, ωστόσο ο πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ξεκαθάρισε ότι δεν προτίθεται να απαντήσει με αντίμετρα, δηλώνοντας ότι «ένας εμπορικός πόλεμος δεν είναι προς το συμφέρον κανενός». Η στάση αυτή φαίνεται να επιβεβαιώνεται από τα πορίσματα της έρευνας.
Σύμφωνα με το Aston, δεν θα ήταν προς το οικονομικό συμφέρον της Βρετανίας να συμμετάσχει σε οποιαδήποτε συντονισμένη αντίδραση της ΕΕ. Αντίθετα, η χώρα θα υφίστατο μόλις το μισό πλήγμα στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε σχέση με την ΕΕ, εφόσον δεν επέβαλε δασμούς στις ΗΠΑ. «Είναι σαφές: η Βρετανία είναι καλύτερα να μην ανταποδώσει», υπογραμμίζει ο Du, σημειώνοντας ότι η κοινή μη αντίδραση ΕΕ και Βρετανίας θα είχε τις μικρότερες συνολικές απώλειες.
Στοχευμένα αντίμετρα και τα όρια της ευρωπαϊκής ισχύος
Παρά το δυσμενές συνολικό ισοζύγιο, η μελέτη επισημαίνει ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να προκαλέσει ζημιά στις ΗΠΑ μέσω προσεκτικά σχεδιασμένων, στοχευμένων μέτρων. Δεν είναι τυχαίο ότι η ΕΕ είχε προετοιμάσει πακέτο αντιποίνων ύψους 93 δισ. ευρώ σε αμερικανικά προϊόντα – από αεροσκάφη Boeing και αυτοκίνητα μέχρι μπέρμπον και σόγια – σε περίπτωση εφαρμογής των δασμών που συνδέονται με τη Γροιλανδία.
Ωστόσο, ο Du εκτιμά ότι η πραγματική πίεση στις ΗΠΑ θα μπορούσε να προκύψει μόνο αν η Ευρώπη επεκτείνει τα αντίμετρα και στις αμερικανικές υπηρεσίες, όπως η τεχνολογία και τα χρηματοοικονομικά, όπου η ευρωπαϊκή αγορά είναι κρίσιμη. Το πρόβλημα, όπως σημειώνει, είναι η αξιοπιστία της απειλής: η ΕΕ δεν μπορεί να αποκλείσει κολοσσούς όπως η Google ή η Microsoft, αλλά θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ρυθμιστικά εργαλεία, ιδίως απέναντι σε νέους παίκτες της αγοράς.
Νέες απειλές και ένα παιχνίδι «αρνητικού αθροίσματος»
Η αβεβαιότητα εντείνεται από το γεγονός ότι ο Τραμπ συνεχίζει να χρησιμοποιεί τους δασμούς ως μοχλό πίεσης. Αυτή την εβδομάδα απείλησε τη Νότια Κορέα με δασμούς 25% για «μη τήρηση» προηγούμενων συμφωνιών, ενώ τόσο η ΕΕ όσο και η Βρετανία εξακολουθούν να διαπραγματεύονται λεπτομέρειες των δασμολογικών εκεχειριών που είχαν συμφωνηθεί πέρυσι.
Ο William Bain, επικεφαλής της εμπορικής πολιτικής στο Βρετανικό Εμπορικό Επιμελητήριο, χαρακτηρίζει την κλιμάκωση των δασμών «παιχνίδι αρνητικού αθροίσματος», τονίζοντας την ανάγκη η Βρετανία να διαφοροποιήσει τις εμπορικές της σχέσεις και να ενισχύσει τα εργαλεία οικονομικής ασφάλειας, ώστε να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος σε μελλοντικές συγκρούσεις.
Σε αυτό το τοπίο, η υπόθεση της Γροιλανδίας λειτουργεί ως προειδοποίηση: σε έναν εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ, η Ευρώπη έχει περισσότερα να χάσει απ’ όσα να κερδίσει, ενώ η ενότητα και η στρατηγική ψυχραιμία αναδεικνύονται σε κρίσιμους παράγοντες για την αποφυγή ενός ακριβού αδιεξόδου.
