Στις 10 Ιανουαρίου συμπληρώνονται δέκα χρόνια από την ημέρα που ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέλαβε την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας και επτά χρόνια από τότε που εγκαταστάθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου.
Πρόκειται για μια πολιτική διαδρομή που, ανεξάρτητα από την τελική της αποτίμηση, αποτελεί ήδη κεφάλαιο της μεταπολιτευτικής ιστορίας και έναν προσωπικό θρίαμβο ενός πολιτικού που κάποτε όλοι θεωρούσαν πως ήταν το απόλυτο outsider.
Ο Μητσοτάκης δεν ήταν απλώς ένας ακόμη πρόεδρος της ΝΔ. Υπήρξε το πρόσωπο της μεταμνημονιακής της μετεξέλιξης και ο αρχιτέκτονας ενός πρωθυπουργοκεντρικού μοντέλου εξουσίας, που σφράγισε την πολιτική ζωή της χώρας.
Η οικοδόμηση του ηγετικού προφίλ 2016–2019
Στην τριετία που ακολούθησε την εκλογή του στην ηγεσία της ΝΔ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατόρθωσε να συγκροτήσει ένα πειστικό ηγετικό προφίλ με χαρακτηριστικά διακυβέρνησης, σταθερότητας και τεχνοκρατικής επάρκειας. Το αφήγημα της «επιστροφής στην κανονικότητα» λειτούργησε αποτελεσματικά απέναντι σε μια κοινωνία κουρασμένη από τη μνημονιακή δεκαετία και απογοητευμένη από τη διάψευση των προσδοκιών της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ.
Την ίδια περίοδο, η φθορά του Αλέξη Τσίπρα και η μετάβαση του ΣΥΡΙΖΑ από την ορμητική αντιμνημονιακή διαμαρτυρία στη δύσκολη άσκηση εξουσίας δημιούργησαν πολιτικό κενό. Ο Μητσοτάκης φιλοτέχνησε την εικόνα του «γειωμένου» ηγέτη της επόμενης ημέρας, αυτού που θα έκλεινε τον κύκλο της μνημονιακής περιπέτειας και θα οδηγούσε τη χώρα σε μια εποχή χαμηλότερων τόνων, θεσμικής κανονικότητας και οικονομικής ανάκαμψης.
Η άνοδος της δημοφιλίας και το 2019
Η κοινωνική δυναμική εκείνης της περιόδου αποτυπώθηκε και στα ποσοτικά δεδομένα. Σύμφωνα με τη χρονοσειρά της πανελλαδικής έρευνας Metron Forum 2.0 της Metron Analysis, η δημοφιλία του Κυριάκου Μητσοτάκη εμφανίζει από νωρίς τη μορφή κυματισμού. Το αρχικό 58% θετικών αξιολογήσεων κατά την εκλογή του στην ηγεσία της ΝΔ κανονικοποιείται σχετικά γρήγορα, αλλά σταθεροποιείται σε υψηλά επίπεδα 40–45% καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπολιτευτικής περιόδου.
Η εκλογική νίκη του 2019 επαναφέρει τη ΝΔ σε ποσοστά που θύμιζαν την παλιά δικομματική εποχή και εκτοξεύει τη δημοφιλία του νέου πρωθυπουργού. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναδεικνύεται αδιαμφισβήτητα στο κεντρικό πολιτικό πρόσωπο της μεταμνημονιακής Ελλάδας.
Πανδημία και «rally around the flag»
Η κορύφωση αυτής της αποδοχής έρχεται την άνοιξη του 2020, στις πρώτες φάσεις της πανδημίας. Τον Απρίλιο εκείνης της χρονιάς, οι θετικές αξιολογήσεις για τον πρωθυπουργό φτάνουν στο 73%, ένα ποσοστό σχεδόν οριζόντιας κοινωνικής αποδοχής. Το φαινόμενο δεν ήταν ελληνική ιδιαιτερότητα. Σε συνθήκες μεγάλης κρίσης, η κοινωνία συσπειρώνεται γύρω από την πολιτική ηγεσία που «κρατά τη σημαία».
Η πανδημία ήταν το κυρίαρχο αντιλαμβανόμενο πρόβλημα, ξεπερνώντας ακόμη και την οικονομία. Η διαχείρισή της, σε συνδυασμό με την ψηφιοποίηση του κράτους και την εικόνα ενός λειτουργικού κυβερνητικού μηχανισμού, αποτέλεσαν τα δύο βασικά συστατικά της πρώτης περιόδου επιτυχίας της διακυβέρνησης Μητσοτάκη.
Εντυπωσιακή ήταν και η κοινωνική γεωγραφία της δημοφιλίας του. Το 2020 κατέγραφε 97% θετικές αξιολογήσεις στους Κεντροδεξιούς, 89% στους Δεξιούς, 85% στους Κεντρώους, 62% στους Κεντροαριστερούς και ένα αξιοσημείωτο 32% ακόμη και στους Αριστερούς. Ένα ιδεολογικά ευρύ προφίλ, που εκτεινόταν από τις παρυφές της Κεντροαριστεράς έως τη Δεξιά.
Από την κορυφή στη σταδιακή φθορά
Από εκεί και πέρα, όμως, η καμπύλη αρχίζει να θυμίζει ένα μεγάλο κύμα που σταδιακά σκάει. Μετά την πανδημία, η δημοφιλία του πρωθυπουργού επιστρέφει σε υψηλά αλλά «φυσιολογικά» επίπεδα, στην περιοχή του 40–50%. Στη συνέχεια, καθοριστικές εξελίξεις επιταχύνουν τη φθορά.
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 πυροδοτεί μια πληθωριστική κρίση που στην Ελλάδα μετατρέπεται σε κρίση ακρίβειας, συμπιέζοντας την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη, τον Φεβρουάριο του 2023, αφήνει βαθύ κοινωνικό αποτύπωμα. Τον Μάρτιο εκείνης της χρονιάς η δημοφιλία του Μητσοτάκη πέφτει για πρώτη φορά κάτω από το 40%.
Παρότι ανακτά προσωρινά έδαφος, θα επανέλθει στο 39% τον Μάρτιο του 2024, μετά την ψήφιση του νόμου για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, που προκάλεσε σοβαρούς τριγμούς στην παραδοσιακή βάση της ΝΔ και άνοιξε περαιτέρω χώρο στα δεξιά της.
Το 2025 η εικόνα επιδεινώνεται. Καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς η δημοφιλία κινείται κάτω από το 40% και τον Μάρτιο καταγράφεται το χαμηλότερο επίπεδο της δεκαετίας, στο 29%, μετά τις μαζικές κινητοποιήσεις για τα Τέμπη.
Αλλαγή κοινωνικού κλίματος και βάσης στήριξης
Σε σύγκριση με το ιστορικό υψηλό του 2020, το κοινωνικό κλίμα του 2025 είναι ριζικά διαφορετικό. Η ακρίβεια και γενικότερα η οικονομία αποτελούν πλέον τη βασική ανησυχία των πολιτών, μαζί με την κρίση θεσμών, σε άμεση συνάρτηση με τη διαχείριση των Τεμπών, τις υποκλοπές και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Ταυτόχρονα, έχει αλλάξει και η κοινωνική σύνθεση της υποστήριξης προς τον πρωθυπουργό. Τον Μάρτιο του 2025 διατηρεί μεν την αιχμή στους Κεντροδεξιούς, αλλά με αισθητή πτώση από το 97% στο 67%. Στους Δεξιούς η αποδοχή υποχωρεί από το 89% στο 60%, ενώ η καθίζηση στους Κεντρώους είναι εντυπωσιακή, από το 85% στο 29%. Στην Κεντροαριστερά και την Αριστερά τα ποσοστά είναι πλέον οριακά.
Όσα αποτέλεσαν συγκριτικό πλεονέκτημα το 2020, η αποτελεσματικότητα σε συνθήκες κρίσης και το ιδεολογικά ευρύ προφίλ, εμφανίζονται σήμερα αποδυναμωμένα. Στη θέση τους κυριαρχεί η αίσθηση κυβερνητικής αναποτελεσματικότητας, σκιών αδιαφάνειας και ενός πολιτικού προφίλ πιο «στενού», με απώλειες τόσο στα δεξιά όσο και στο κέντρο.
Ισχύς, έλεγχος και το ερώτημα της εξόδου
Παρά τη φθορά, ο Κυριάκος Μητσοτάκης διατηρεί τον απόλυτο έλεγχο της ΝΔ, η οποία λειτουργεί πλέον περισσότερο ως φέουδο παρά ως συλλογικό κόμμα. Οι εσωκομματικές αντιστάσεις εκφράζονται από δύο πρώην πρωθυπουργούς, τον Κώστα Καραμανλή και τον Αντώνη Σαμαρά, με διαφορετικές αφετηρίες αλλά κοινό παρονομαστή την αμφισβήτηση της σημερινής φυσιογνωμίας της παράταξης.
Με το βλέμμα στο 2027, ο πρωθυπουργός διεκδικεί τρίτη θητεία, οργανώνοντας μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία απολύτως ελεγχόμενη από τον ίδιο, μέσα από έναν ετερόκλητο γαλαξία πιστών, από παραδοσιακούς μητσοτακικούς έως σημιτικούς και σκληρά δεξιούς.
Όταν έρθει η ώρα της εξόδου, δύσκολα θα μπορεί να αμφισβητηθεί ότι, σε προσωπικό επίπεδο, η πορεία του συνιστά θρίαμβο. Το ερώτημα θα αφορά τη χώρα που θα παραδώσει. Και τότε η παλιά ρήση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, ότι το ζήτημα δεν είναι πώς μπαίνεις στην πολιτική αλλά πώς βγαίνεις, θα λειτουργήσει ως το τελικό μέτρο της ιστορικής αποτίμησης.
