Τα υψηλά ποσοστά ανεμβολίαστων σε συνδυασμό με την υψηλή μεταδοτικότητα της μετάλλαξης Δέλτα αποτελούν ωρολογιακή βόμβα τόσο για τη δημόσια υγεία όσο και για την παγκόσμια οικονομία.
Η Δέλτα είναι η πιο μεταδοτική μετάλλαξη από την Άλφα (βρετανική) και τη Λάμδα (Περού), κατά τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ). Στο Ηνωμένο Βασίλειο η Δέλτα έχει κυριαρχήσει έναντι της Άλφα μετάλλαξης ενώ διαπερνά τη Νότια Ασία και έχει φτάσει μέχρι την Αυστραλία των αυστηρών lockdown. Όσον αφορά τις ΗΠΑ, με μεγάλο ποσοστό εμβολιασμένων, το 83% των νέων κρουσμάτων προκαλείται από τη μετάλλαξη δέλτα προκαλώντας προβληματισμό καθώς θα είναι ευάλωτοι οι ανεμβολίαστοι.
Γιατί συμβαίνει αυτό και πως “έπεσαν έξω” οι προβλέψεις των επιστημόνων;
Η απάντηση είναι ότι η συγκεκριμένη μετάλλαξη μεταδίδεται και σε ανοιχτούς χώρους. «Η Δέλτα γενικά είναι πιο μεταδοτική, κι αυτό ισχύει ακόμη και στον καθαρό αέρα» εφιστά την προσοχή ο Ραλφ Μπαρτενσλέγκερ πρόεδρος της Επιδημιολογικής Εταιρείας, μιλώντας στο Γερμανικό Πρακτορείο ειδήσεων. «Βέβαια η μετάδοση σε ανοιχτούς χώρους ίσχυε και παλαιότερα, αλλά με την συγκεκριμένη μετάλλαξη αυξάνονται οι πιθανότητες να συμβεί» εξηγεί ο ειδήμων από το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης. «Σε σχέση με την μετάλλαξη Άλφα (Β.1.1.7) ο κίνδυνος μετάδοσης πενταπλασιάζεται. Όσο περισσότερους ιούς ανιχνεύονται σε έναν άνθρωπο, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος μετάδοσής τους, ακόμη και σε εξωτερικούς χώρους».
“Είναι αδύνατον να προσδιορίσει κανείς γενικά την ταχύτητα. Μπορεί να είναι μέσα σε ένα λεπτό, αλλά και μια ώρα” υποστηρίζει ο Μπαρτενσλέγκερ. Αξίζει να ανασυρθεί από τη μνήμη ότι μέσα Ιουλίου σε ένα διήμερο μουσικό φεστιβάλ στην Ουτρέχτη μολύνθηκαν τουλάχιστον 1000 επισκέπτες από τους 20.000 που το παρακολουθήσαν. Οι οργανωτές δήλωσαν σοκαρισμένοι. Ο Γκέρχαρντ Σόιχ, εμπειρογνώμων στα αερολύματα, συνεχίζει ωστόσο να υποστηρίζει ότι η βασική μετάδοση γίνεται σε εσωτερικούς χώρους.
Σε περίπτωση μάλιστα που ο κίνδυνος μετάδοσης σε εξωτερικούς χώρους αυξάνεται, ενισχύει ακόμη περισσότερο τη θέση του ότι αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο κυρίως σε εσωτερικούς χώρους. Ιδιαίτερα σε ποδοσφαιρικούς αγώνες και σε φεστιβάλ πολλοί μοιράζονται συγκεκριμένους χώρους, όπως διαδρόμους, τουαλέτες. «Μπορούμε λοιπόν να υποθέσουμε ότι πολλές από τις μολύνσεις που σχετίζονται με ανοιχτές διοργανώσεις, όπως τα φεστιβάλ, μπορεί να προκαλούνται στους συγκεκριμένους χώρους. Σε μαζικές μολύνσεις τίθεται πάντα το ερώτημα, εάν οι άνθρωποι κράτησαν αποστάσεις και φορούσαν μάσκα».
Άλλα και η συμπεριφορά σε μαζικές εκδηλώσεις παίζει ρόλο. Εάν κάποιος τραγουδά δυνατά, τότε με τα αερολύματα φεύγουν και περισσότεροι ιοί. Ο Αμερικανός επιδημιολόγος Έρικ Φάιγκτ-Ντινγκ κατέγραψε πρόσφατα την ανησυχία του σε tweet γύρω από τις πολλές ενδείξεις για μεγάλο αριθμό μολύνσεων σε ανοιχτούς χώρους. Μάλιστα επικαλείται τον πολλαπλασιασμό των κρουσμάτων σε θρησκευτικές συγκεντρώσεις στην Ινδία, που γίνονται συνήθως σε εξωτερικό χώρο. Από καιρό δε προειδοποιεί ότι η μετάλλαξη Δέλτα μπορεί να μεταδοθεί ακόμη και σε φευγαλέες συναντήσεις.
Μόσιαλος: Δεν είναι 100% αποτελεσματικά τα εμβόλια έναντι στην μετάλλαξη Δέλτα
Μιλώντας στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ANT1, ο κ. Μόσιαλος σχολίασε ότι από εδώ και πέρα η κατάσταση θα εξαρτηθεί εάν δημιουργηθεί μια νέα παραλλαγή, πιο επικίνδυνη από την μετάλλαξη Δέλτα. « Είναι πολύ πιο μεταδοτική κατά 50-80% σε σύγκριση με τη μετάλλαξη Άλφα. Και η μετάλλαξη Άλφα βέβαια είναι πολύ πιο μεταδοτική, 50% περισσότερο από την προηγούμενη μετάλλαξη που κυριαρχούσε στην χώρα μας μέχρι τα τέλεη της προηγούμενης χρονιάς. Αν είχαμε μείνει, δηλαδή, με την αρχική ευρωπαϊκή μετάλλαξη στη χώρα μας, τώρα δεν θα είχαμε σημαντικά προβλήματα. Δυστυχώς ήρθαν δύο νέες μεταλλάξεις. Τώρα θα εξαρτηθεί αν θα μείνουμε με τη μετάλλαξη Δέλτα ή αν θα έχουμε μια καινούριο μετάλλαξη που θα είναι πιο επικίνδυνη από την Δέλτα».
Στη συνέχεια, ο κ. Μόσιαλος επισήμανε ότι τα εμβόλια δεν είναι 100% αποτελεσματικά στο στην αποτροπή των νοσηλειών και της σοβαρής νόσησης μετά τη μετάλλαξη Δέλτα. «Είναι κατά 92 με 96% αποτελεσματικά. Χάσαμε δηλαδή λίγο όσον αφορά στην αποτελεσματικότητα των εμβολίων. Επομένως δεν θέλουμε να δούμε μια νέα μετάλλαξη που θα είναι πιο μεταδοτική και να χάνουν τα εμβόλια πιο πολύ όσον αφορά στην αποτελεσματικότητά τους. Δεν φαίνεται όμως κάτι τέτοιο μέχρι στιγμής», δήλωσε.
Ο Ηλίας Μόσιαλος υπογράμμισε για μία ακόμη φορά τη σημασία εντατικοποίησης των εμβολιασμών. «Δεν είμαστε ακόμα στα επιθυμητά επίπεδα ούτε θα είμαστε αν εμβολιαστούν ακόμα και όλα τα παιδιά. Άρα πρέπει να πάμε σε ποσοστά που υπερβαίνουν το 80%, στα οποία θα προστεθούν και τα ποσοστά όσων έχουν νοσήσει. Διαφορετικά θα νοσήσουν πολλοί περισσότεροι τους επόμενους τρεις, τέσσερις μήνες και θα φθάσουμε στο επιθυμητό τείχος ανοσίας αλλά δυστυχώς με αρκετές απώλειες κυρίως μεταξύ των ανεμβολίαστων».
«Άρα δύο δρόμοι υπάρχουν», συνέχισε: «Ή αυξάνουμε το τείχος με αύξηση των εμβολιασμών, ή θα φτάσουμε στα επιθυμητά επίπεδα ανοσίας, γιατί θα κολλήσουνε πολλοί πλέον και θα έχουν αντισώματα και ανοσία, αλλά με πολλές νοσηλείες και δυστυχώς με αύξηση των θανάτων». Καταλήγοντας ανέφερε ότι καλό σενάριο έχει χρονικό ορίζοντα μέχρι το τέλος της χρονιάς, αρκεί να αυξηθούν τα ποσοστά εμβολιασμένων, ιδιαίτερα στις ηλικίες άνω των 50.
Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για τη μόλυνση των κυττάρων από τον SARS-CoV-2 και γιατί η παραλλαγή Δέλτα είναι τόσο μεταδοτική
Μετά από 19 μήνες εργασίας και δεκαετίες προηγούμενων ερευνών πάνω στους κορoνοϊούς, έχουμε πλέον στην διάθεσή μας μία αναλυτική περιγραφή του τρόπου με τον οποίο ο SARS-CoV-2 εισβάλλει στα ανθρώπινα κύτταρα. Οι επιστήμονες ανακάλυψαν κρίσιμες προσαρμογές του ιού, που τον βοηθούν να αγκιστρωθεί στα ανθρώπινα κύτταρα με εκπληκτική δύναμη και στη συνέχεια να κρυφτεί μόλις εισβάλει μέσα σε αυτά. Αργότερα, καθώς βγαίνει από τα κύτταρα, ο SARS-CoV-2 εκτελεί μία κρίσιμη διεργασία ώστε να προετοιμάσει τα νέα σωματίδια του ιού για τη μόλυνση ακόμη περισσότερων ανθρώπινων κυττάρων. Αυτά είναι μερικά από τα εργαλεία που επέτρεψαν στον ιό να εξαπλωθεί τόσο γρήγορα -και γι’ αυτό είναι τόσο δύσκολο να ελεγχθεί- και ανασκοπούνται σε μία δημοσίευση στο περιοδικό Nature. Οι καθηγητές της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Ευστάθιος Καστρίτης, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και Θάνος Δημόπουλος (πρύτανης ΕΚΠΑ) παρουσιάζουν τα κύρια σημεία της δημοσίευσης.
O νέος κορoνοϊός SARS-CoV-2 διαθέτει ένα κάλυμμα από σάκχαρα, όπως δείχνουν οι προσομοιώσεις του στον υπολογιστή, και συγκεκριμένα στις πρωτεΐνες-ακίδες, οι οποίες ξεχωρίζουν στην επιφάνειά του. Αυτά τα μόρια του σακχάρου είναι γνωστά ως γλυκάνες.
Πολλοί ιοί έχουν γλυκάνες που καλύπτουν τις εξωτερικές πρωτεΐνες τους και τις καμουφλάρουν αποκρύπτοντάς τις από το ανοσοποιητικό σύστημα. Ερευνητές, όμως, δημιούργησαν μία λεπτομερή απεικόνιση αυτού του καλύμματος βασισμένη σε δομικά και γενετικά δεδομένα, που τελικά ανασυντέθηκε άτομο προς άτομο από έναν υπερυπολογιστή, δίνοντας μία εξαιρετικά λεπτομερή απεικόνιση. Μέσα από αυτό το κάλυμμα, όμως, ξεχωρίζει ένας μη επικαλυμμένος βρόχος, ο οποίος είναι ένα τμήμα της πρωτεΐνης-ακίδας που αποτελεί τον τομέα δέσμευσης του υποδοχέα (RBD), ένα από τα τρία τμήματα της ακίδας που συνδέονται με τους υποδοχείς ACE2 στα ανθρώπινα κύτταρα.
Στην προσομοίωση, όταν ο RBD προβάλλει πάνω από το κάλυμμα των σακχάρων, δύο άλλα μόρια γλυκάνης λαμβάνουν μία θέση που κλειδώνει τον RBD στη θέση του, στηρίζοντάς τον. Όμως, τα μοντέλα προσομοίωσης έδειξαν ότι εάν αλλάξουν αυτές οι γλύκανες τότε η RBD καταρρέει. Μία άλλη ερευνητική ομάδα ανέπτυξε μία τεχνική για να δοκιμάσει το ίδιο πείραμα στο εργαστήριο και μέχρι τον Ιούνιο του 2020 διαπίστωσαν ότι μεταλλαγές των δύο γλυκανών μείωσαν την ικανότητα της πρωτεΐνης-ακίδας να συνδέεται με τον υποδοχέα ACE2 των ανθρώπινων κυττάρων. Αυτό το εύρημα δεν είχε περιγραφεί προηγουμένως σε κορονοϊούς. Έτσι, είναι πιθανό ότι η απόρριψη αυτών των δύο σακχάρων θα μπορούσε να μειώσει τη μολυσματικότητα του ιού, αν και οι ερευνητές ακόμη δεν έχουν τρόπο να το κάνουν αυτό.
Από την έναρξη της πανδημίας COVID-19, οι επιστήμονες έχουν κατανοήσει τις λεπτομέρειες του τρόπου με τον οποίο ο SARS-CoV-2 μολύνει τα κύτταρα. Επικεντρώνοντας στη διαδικασία της μόλυνσης, ελπίζουν να βρουν καλύτερους τρόπους για να την ανακόψουν μέσω βελτιωμένων θεραπειών και εμβολίων και να μάθουν γιατί τα πιο πρόσφατα στελέχη, όπως η παραλλαγή Δέλτα, είναι πιο μεταδοτικά.
Κάθε σωματίδιο ιού SARS-CoV-2 έχει μία εξωτερική επιφάνεια με 24-40 τυχαία διατεταγμένες πρωτεΐνες-ακίδες που είναι το κλειδί για τη σύνδεση με τα ανθρώπινα κύτταρα. Για άλλους τύπους ιών, όπως της γρίπης, οι εξωτερικές πρωτεΐνες σύνδεσης/σύντηξης είναι σχετικά άκαμπτες. Ωστόσο, οι ακίδες του SARS-CoV-2 είναι εξαιρετικά ευέλικτες και αρθρώνονται σε τρία διαφορετικά σημεία. Αυτό επιτρέπει στις ακίδες να περιστρέφονται και να ταλαντεύονται, γεγονός που διευκολύνει τη σάρωση της επιφάνειας του κυττάρου και την ταυτόχρονη σύνδεση πολλών αιχμών σε ένα ανθρώπινο κύτταρο. Δεν υπάρχουν παρόμοια πειραματικά δεδομένα για άλλους κορονοϊούς, αλλά επειδή οι αλληλουχίες πρωτεϊνών-ακίδων εμφανίζονται διατηρημένες στην εξέλιξη των κορονοϊών, μάλλον πρόκειται για κοινό χαρακτηριστικό των ιών αυτής της οικογένειας.
Στην αρχή της πανδημίας, οι ερευνητές επιβεβαίωσαν ότι η περιοχή RBD της πρωτεΐνης-ακίδας του SARS-CoV-2 συνδέεται με τον υποδοχέα ACE2, που βρίσκεται στο εξωτερικό πολλών κυττάρων του ανωτέρου αναπνευστικού και των πνευμονικών κυττάρων. Αυτός ο υποδοχέας είναι, επίσης, το σημείο σύνδεσης του SARS-CoV, του ιού που προκαλεί σοβαρό οξύ αναπνευστικό σύνδρομο (SARS). Όμως, σε σύγκριση με τον SARS-CoV, εκτιμάται ότι ο SARS-CoV-2 συνδέεται με το ACE2 2-4 φορές πιο ισχυρά, επειδή αρκετές αλλαγές στην περιοχή RBD σταθεροποιούν τα σημεία σύνδεσης του ιού.
Οι παραλλαγές του SARS-CoV-2 που προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία τείνουν να εμφανίζουν μεταλλάξεις στην υπομονάδα S1 της πρωτεΐνης-ακίδας, η οποία φιλοξενεί την περιοχή RBD και είναι υπεύθυνη για τη σύνδεση στον υποδοχέα ACE2. (Μία δεύτερη υπομονάδα της ακίδας, η S2, συμβάλλει στη σύντηξη του περιβλήματος του ιού με τη μεμβράνη του κυττάρου ξενιστή). Η παραλλαγή Άλφα, για παράδειγμα, περιλαμβάνει δέκα αλλαγές στην αλληλουχία της πρωτεϊνης-ακίδας, οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα η RBD να είναι πιο πιθανό να παραμείνει σε θέση που βοηθά τον ιό, διευκολύνοντας την είσοδό του στα κύτταρα. Η παραλλαγή Δέλτα, η οποία τώρα εξαπλώνεται ταχύτατα, φιλοξενεί πολλαπλές μεταλλάξεις στην υπομονάδα S1, συμπεριλαμβανομένων τριών στην περιοχή της RBD που φαίνεται να ενισχύουν την ικανότητα της RBD να συνδέεται με τον υποδοχέα ACE2 και να παρακάμπτει το ανοσοποιητικό σύστημα.
Μόλις οι ακίδες του ιού συνδέονται με τον υποδοχέα ACE2, άλλες πρωτεΐνες στην επιφάνεια του κυττάρου-ξενιστή ξεκινούν μία διαδικασία που οδηγεί στη σύντηξη του περιβλήματος του ιού και της κυτταρικής μεμβράνης.
Ο ιός που προκαλεί τον SARS, ο SARS-CoV, χρησιμοποιεί ένα από τα δύο ένζυμα-πρωτεάσες (είναι ένζυμα που «κόβουν» άλλες πρωτεΐνες σε συγκεκριμένες θέσεις) του κυττάρου-ξενιστή για να εισβάλλει: Την TMPRSS2 ή την καθεψίνη L. Η TMPRSS2 είναι η ταχύτερη διαδρομή, αλλά ο SARS-CoV εισέρχεται συχνά μέσω ενός ενδοσώματος -μίας φυσαλίδας που περιβάλλεται από λιπίδια- η οποία βασίζεται στην καθεψίνη L. Ωστόσο, όταν οι ιοί εισέρχονται στα κύτταρα με αυτόν τον τρόπο, οι αντιιϊκές πρωτεΐνες μπορούν να τους παγιδέψουν.
Ο SARS-CoV-2 διαφέρει από τον SARS-CoV στο ότι χρησιμοποιεί πιο αποτελεσματικά την TMPRSS2, ένα ένζυμο που βρίσκεται σε μεγάλες συγκεντρώσεις στην επιφάνεια των κυττάρων του αναπνευστικού επιθηλίου. Πρώτον, η TMPRSS2 κόβει μία θέση στην υπομονάδα S2 και έτσι εκθέτει μία σειρά υδρόφοβων αμινοξέων που εισδύουν γρήγορα στην πλησιέστερη μεμβράνη: Αυτή του κυττάρου ξενιστή. Η προτεταμένη ακίδα, στη συνέχεια, διπλώνεται πάνω της, σαν φερμουάρ, οδηγώντας στη σύντηξη του περιβλήματος του ιού και της κυτταρικής μεμβράνης.
Ο ιός, ακολούθως, εκτοξεύει το γονιδίωμά του (το γενετικό υλικό του) απευθείας στο κύτταρο. Εισβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο, σαν ελατήριο, ο SARS-CoV-2 μολύνει τα κύτταρα ταχύτερα από τον SARS-CoV και αποφεύγει να παγιδευτεί σε ενδοσώματα.
Η ταχεία είσοδος του ιού, χρησιμοποιώντας την TMPRSS2, εξηγεί γιατί η χλωροκίνη δεν λειτούργησε σε κλινικές δοκιμές ως θεραπεία για την COVID-19, παρά τις πρώτες ελπιδοφόρες εργαστηριακές μελέτες. Οι εργαστηριακές μελέτες χρησιμοποιούσαν κύτταρα που χρησιμοποιούσαν αποκλειστικά την καθεψίνη για είσοδο του ιού μέσω ενδοσωματων. Όταν ο ιός μεταδίδεται και αναπαράγεται στον ανθρώπινο αναπνευστικό επιθήλιο δεν χρησιμοποιεί ενδοσώματα, οπότε η χλωροκίνη, η οποία είναι ένα φάρμακο που αναστέλλει τα ενδοσώματα, δεν είναι αποτελεσματική.
Αυτή η ανακάλυψη υποδεικνύει, επίσης, ότι οι αναστολείς πρωτεάσης θα μπορούσαν να είναι μία πολλά υποσχόμενη θεραπεία που θα ανέστειλε τη δυνατότητα του ιού να χρησιμοποιήσει την TMPRSS2, την καθεψίνης L ή άλλες πρωτεάσες για την είσοδό του στα κύτταρα. Ένας αναστολέας της TMPRSS2, το mesylate kamostate, ο οποίος έχει εγκριθεί στην Ιαπωνία για τη θεραπεία της παγκρεατίτιδας, εμπόδισε τον ιό να εισέλθει στα πνευμονικά κύτταρα, αλλά το φάρμακο δεν βελτίωσε την έκβαση των ασθενών σε μία αρχική κλινική δοκιμή.
Τα επόμενα στάδια της λοίμωξης είναι λιγότερο ξεκάθαρα. Αφού ο ιός ενέσει το γονιδίωμά του (που είναι σε μορφή RNA) στο κύτταρο, τότε τα ριβοσώματα στο κυτταρόπλασμα μεταφράζουν δύο τμήματα του RNA του ιού σε μεγάλες αλληλουχίες αμινοξέων, οι οποίες στη συνέχεια διασπώνται σε 16 πρωτεΐνες, συμπεριλαμβανομένων πολλών που εμπλέκονται στη σύνθεση του RNA. Αργότερα, παράγονται περισσότερα μόρια RNA που κωδικοποιούν συνολικά 26 γνωστές ιϊκές πρωτεΐνες, συμπεριλαμβανομένων δομικών πρωτεϊνών που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή νέων σωματιδίων ιού, όπως η ακίδα και άλλες βοηθητικές πρωτεΐνες. Με αυτόν τον τρόπο, ο ιός αρχίζει να δημιουργεί αντίγραφα του δικού του αγγελιοφόρου RNA. Όμως, χρειάζεται τον κυτταρικό μηχανισμό για να μεταφράσει αυτά τα mRNA σε πρωτεΐνες. Οι κορονοϊοί αναλαμβάνουν τον έλεγχο αυτού του μηχανισμού με πολλούς τρόπους. Οι ερευνητές έχουν επικεντρωθεί σε τρεις μηχανισμούς, με τους οποίους ο SARS-CoV-2 καταστέλλει τη μετάφραση mRNA του ξενιστή υπέρ της δικής του. Αν και κανείς δεν είναι μοναδικός για αυτόν τον ιό, ο συνδυασμός, η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα φαίνονται μοναδικοί. Πρώτον, ο ιός εξαλείφει τον ανταγωνισμό: Η πρωτεΐνη του ιού Nsp1, μία από τις πρώτες πρωτεΐνες που μεταφράζεται όταν φτάσει ο ιός, στρατολογεί πρωτεΐνες του ξενιστή που κόβουν συστηματικά όλα τα μόρια mRNA μέσα στο κύτταρο που δεν έχουν επισήμανση ότι προέρχονται από τον ιό. Όταν ερευνητές βάζουν σε ένα μόριο mRNA του κυττάρου-ξενιστή μία παρόμοια επισήμανση τότε το mRNA δεν κόβεται σε κομμάτια.
Δεύτερον, η μόλυνση μειώνει τη συνολική μετάφραση πρωτεϊνών στο κύτταρο κατά 70%. Η πρωτεΐνη του ιού Nsp1 είναι και πάλι ο κύριος ένοχος, αυτήν τη φορά αποκλείει το κανάλι εισόδου των ριβοσωμάτων, έτσι ώστε το mRNA να μη μπορεί να μπει μέσα και η περιορισμένη μεταφραστική ικανότητα που απομένει είναι αφιερωμένη στα μόρια mRNA του ιού.
Τέλος, ο ιός «κλείνει» το σύστημα συναγερμού του κυττάρου. Αυτό συμβαίνει με πολλούς τρόπους, αλλά βασικά ο ιός εμποδίζει το κυτταρικό mRNA να βγει από τον πυρήνα, συμπεριλαμβανομένων και των οδηγιών για πρωτεΐνες που προορίζονται να προειδοποιήσουν το ανοσοποιητικό σύστημα για τη μόλυνση. Πάλι η Nsp1 φαίνεται να μπλοκάρει τα κανάλια εξόδου στον πυρήνα του κυττάρου. Επειδή οι μεταγραφές των γονιδίων στο mRNA δεν μπορούν να βγουν από τον πυρήνα, τα μολυσμένα κύτταρα δεν απελευθερώνουν πολλές ιντερφερόνες, οι οποίες φυσιολογικά προειδοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα για την παρουσία ενός ιού. Ο SARS-Cov-2 είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικός στην αναστολή αυτού του συστήματος συναγερμού: Σε σύγκριση με άλλους αναπνευστικούς ιούς, συμπεριλαμβανομένου του SARS-CoV και του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού, η μόλυνση από τον SARS-CoV-2 προκαλεί σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα ιντερφερόνων. Επιπλέον, ερευνητές αναφέρουν ότι μεταλλάξεις στην παραλλαγή Άλφα φαίνεται να την κάνουν ικανότερη να αναστείλει την παραγωγή ιντερφερόνης ακόμη πιο αποτελεσματικά.
Μόλις ο ιός αναλάβει τον έλεγχο του μηχανισμού της μετάφρασης, αναδιαμορφώνει εκτενώς το εσωτερικό και το εξωτερικό του κυττάρου σύμφωνα με τις ανάγκες του.
Πρώτον, μερικές από τις πρόσφατα συναρμολογημένες πρωτεΐνες-ακίδες του ιού ταξιδεύουν στην επιφάνεια του κυττάρου και σπρώχνουν τη μεμβράνη-ξενιστή. Εκεί, ενεργοποιούν ένα κανάλι ιόντων ασβεστίου του ξενιστή, το οποίο αποβάλλει μία λιπαρή επικάλυψη στο εξωτερικό του κυττάρου, την ίδια επικάλυψη που βρίσκεται στα κύτταρα που συνενώνονται, όπως τα μυϊκά κύτταρα. Σε αυτό το σημείο, τα μολυσμένα κύτταρα συντήκονται με γειτονικά κύτταρα που εκφράζουν τον υποδοχέα ACE2 και εξελίσσονται σε ογκώδη αναπνευστικά κύτταρα γεμάτα με έως και 20 πυρήνες. Αυτές οι συντηγμένες δομές, που ονομάζονται συγκύτια, προκαλούνται και από άλλες ιογενείς λοιμώξεις, όπως ο ιός HIV και ο απλός έρπης, αλλά όχι από τον ιό SARS. Πιθανά ο σχηματισμός συγκυτίων επιτρέπει στα μολυσμένα κύτταρα να ευδοκιμήσουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα, αναβλύζοντας όλο και περισσότερο ιό. Ορισμένα μολυσμένα με κύτταρα σχηματίζουν συγκύτια ακόμη και με λεμφοκύτταρα, ένα από τα κύτταρα του ανοσοποιητικού. Αυτός είναι ένας γνωστός μηχανισμός αποφυγής του ανοσοποιητικού συστήματος από καρκινικά κύτταρα, αλλά όχι από ιούς.
Στο εσωτερικό του κυττάρου συμβαίνουν ακόμη μεγαλύτερες αλλαγές. Όπως και άλλοι κορονοϊοί, ο SARS-CoV-2 μετατρέπει το μακρύ, λεπτό ενδοπλασματικό δίκτυο (ER), ένα δίκτυο από επίπεδες μεμβράνες που εμπλέκονται στη σύνθεση και τη μεταφορά πρωτεϊνών, σε σφαίρες με διπλή μεμβράνη, σαν το ενδοπλασματικό δίκτυο να σχηματίζει φυσαλίδες. Αυτά τα κυστίδια διπλής μεμβράνης (DMVs) μπορεί να παρέχουν ένα ασφαλές μέρος για την αναπαραγωγή και μετάφραση του ιικού RNA, προστατεύοντάς το από έμφυτους ανοσοποιητικούς αισθητήρες του κυττάρου, αλλά αυτή η υπόθεση εξακολουθεί να ερευνάται.
Οι πρωτεΐνες που εμπλέκονται στον σχηματισμό των κυστιδίων διπλής μεμβράνης θα μπορούσαν να αποτελέσουν καλούς στόχους φαρμάκων, επειδή φαίνεται ότι είναι απαραίτητες για την αντιγραφή του ιού. Για παράδειγμα, μία πρωτεΐνη του κυττάρου-ξενιστή, η TMEM41B, απαιτείται για την κινητοποίηση χοληστερόλης και άλλων λιπιδίων για την επέκταση των μεμβρανών του ενδοπλασματικού δικτύου, έτσι ώστε όλα τα μέρη του ιού να χωρέσουν μέσα. Η αναστολή της TMEM41B έχει σημαντικό αντίκτυπο στη μόλυνση. Η διαμεμβρανική πρωτεΐνη Nsp3 του κορονοϊού θα μπορούσε, επίσης, να είναι ένας στόχος, καθώς δημιουργεί έναν πόρο που μοιάζει με κορώνα στα τοιχώματα των κυστιδίων διπλής μεμβράνης για να απομακρύνει το ιικό RNA που παράχθηκε μετά τη μόλυνση.
Οι περισσότεροι ιοί που έχουν εξωτερικό περιτύλιγμα, γνωστό ως φάκελο, σχηματίζουν αυτό το χαρακτηριστικό συναρμολογώντας τα κυστίδια απευθείας στην άκρη του κυττάρου, ξεκλέβοντας τμήματα από την κυτταροπλασματική μεμβράνη του ίδιου του κυττάρου κατά την έξοδό τους. Αλλά οι νεοφτιαγμένες πρωτεΐνες του κορονοϊού ακολουθούν διαφορετικό δρόμο.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι κορονοϊοί μεταφέρονται έξω από το κύτταρο μέσω του συμπλέγματος Golgi, που είναι ένα οργανίδιο που λειτουργεί σαν ταχυδρομείο: Συσκευάζει μόρια σε μεμβράνες και τα στέλνει σε άλλα μέρη του κυττάρου. Εκεί, ο ιός σχηματίζει ένα περίβλημα λιπιδίων από τη μεμβράνη του συμπλέγματος Golgi. Τα νεοσυσταθέντα σωματίδια του ιού μεταφέρονται, στη συνέχεια, μέσα στα κυστίδια Golgi στην κυτταρική επιφάνεια, από όπου εκτοξεύονται έξω από το κύτταρο.
Όμως, ερευνητές από τις ΗΠΑ ανέφεραν ότι είχαν εντοπίσει κορονοϊούς να φεύγουν από το κύτταρο μέσω λυσοσωμάτων (πρόκειται για ενδοκυτταρικούς κάδους «σκουπιδιών» γεμάτους με ένζυμα που διασπούν τμήματα των κυττάρων). Παρατήρησαν ότι ο αποκλεισμός της εκκριτικής οδού που βασίζεται στο σύστημα Golgi δεν φαίνεται να επηρεάζει την ποσότητα του μολυσματικού ιού που απελευθερώνεται. Αντίθετα, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι πρωτεΐνες του ιού σχηματίζουν ένα περίβλημα μέσα στο ενδοπλασματικό δίκτυο και στη συνέχεια εκμεταλλεύονται τα λυσοσώματα για να βγουν από το κύτταρο. Οι ερευνητές δοκιμάζουν -επί του παρόντος- αναστολείς που εμποδίζουν τη διαδικασία λυσοσωμικής εξόδου.
Η έξοδος από ένα κύτταρο μέσω του συστήματος Golgi ή των λυσοσωμάτων είναι αργή και αναποτελεσματική σε σύγκριση με την εκκόλαψη από την κυτταροπλασματική μεμβράνη, και οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν γιατί το κάνει ο SARS-CoV-2. Υποψιάζονται ότι η σύνθεση των λιπιδίων ενός φακέλου που προέρχεται από το Golgi ή τα λυσοσώματα είναι ίσως πιο «κατάλληλη» για τον ιό από ό,τι από έναν φάκελο που προέρχεται από την κυτταροπλασματική μεμβράνη.
Κατά την έξοδο από το κύτταρο, ακόμη ένα γεγονός κάνει αυτόν τον ιό ιδιαίτερα μολυσματικό: Μία ταχεία αποκοπή σε μία θέση με πέντε αμινοξέα προετοιμάζει τον ιό να επιτύχει τον επόμενο στόχο του. Εκεί που άλλοι κορονοϊοί έχουν μόνο ένα αμινοξύ αργινίνης στη συμβολή των υπομονάδων S1 και S2 της ακίδας, ο SARS-CoV-2 έχει μία σειρά από πέντε αμινοξέα. Τον Μάιο του 2020, ερευνητές ανέφεραν ότι μία πρωτεΐνη των κυττάρων του ξενιστή, που ονομάζεται φουρίνη, αναγνωρίζει και περικόπτει αυτήν τη σειρά αμινοξέων και αυτή η τομή είναι απαραίτητη για την αποτελεσματική είσοδο του ιού στα ανθρώπινα πνευμονικά κύτταρα.
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι ερευνητές έχουν εντοπίσει μία θέση διάσπασης από τη φουρίνη σε έναν ιό. Οι πολύ παθογόνοι ιοί της γρίπης των πτηνών έχουν, επίσης, τέτοιες θέσεις. Ένα στέλεχος του SARS-CoV-2 σε καλλιέργεια έχασε αυτήν την περιοχή διάσπασης από τη φουρίνη και εμφάνιζε μικρότερη ικανότητα μόλυνσης των κυττάρων σε πειραματόζωα. Σε μία άλλη μελέτη διαπιστώθηκε, επίσης, ότι ο κορονοϊός με άθικτη περιοχή διάσπασης από τη φουρίνη εισέρχεται σε ανθρώπινα κύτταρα της αναπνευστικής οδού ταχύτερα από ό,τι χωρίς αυτή τη θέση διάσπασης.
Πιθανά η φουρίνη «κόβει» αυτήν την περιοχή σε κάποιο σημείο κατά τη διάρκεια της συναρμολόγησης των σωματιδίων του ιού ή λίγο πριν την απελευθέρωσή τους. Ο συγχρονισμός μπορεί να εξηγήσει γιατί ο ιός εξέρχεται μέσω του Golgi ή των λυσοσωμάτων, καθώς μόλις συναρμολογηθεί ο ιός μεταφέρεται σε ένα οργανίδιο όπου υπάρχει άφθονη η πρωτεάση φουρίνη.
Με την απόσπαση του «συνδέσμου» μεταξύ των υπομονάδων S1 και S2, μετά την αποκοπή από τη φουρίνη, η ακίδα του ιού θα υποστεί μία δεύτερη «κοπή» από την TMPRSS2, η οποία εκθέτει την υδρόφοβη περιοχή που «θάβεται» γρήγορα στη μεμβράνη κυττάρου ξενιστή. Εάν οι αιχμές δεν προ-επεξεργαστούν από τη φουρίνη -και δε συμβαίνει πάντα- τότε αναγκαστικά παρακάμπτουν το στάδιο της επεξεργασίας από την TMPRSS2 και εισέρχονται μέσω του πιο αργού μονοπατιού μέσω εμοδσωματων ή και καθόλου.
Οι μεταλλάξεις Άλφα και Δέλτα
Δύο παραλλαγές του κορονοϊού, Άλφα και Δέλτα, έχουν αλλάξει τις θέσεις διάσπασης της φουρίνης. Στην παραλλαγή Άλφα, το αρχικό αμινοξύ προλίνη έχει αλλάξει σε ιστιδίνη (P681H), ενώ στην παραλλαγή Δέλτα αλλάζει σε αργινίνη (P681R). Και οι δύο αλλαγές κάνουν την ακολουθία λιγότερο όξινη και όσο πιο βασική είναι η σειρά των αμινοξέων τόσο πιο αποτελεσματικά η φουρίνη την αναγνωρίζει και την κόβει. Ως αποτέλεσμα, ο ιός που γίνεται ακόμα αποτελεσματικότερος στη μετάδοσή του. Περισσότερες ακίδες που «κόβονται» από τη φουρίνη σημαίνει περισσότερες ακίδες που εισέρχονται στα ανθρώπινα κύτταρα. Στο SARS-CoV, λιγότερο από το 10% των πρωτεϊνών-ακίδων είναι «επεξεργασμένο», αλλά στον SARS-CoV-2 αυτό το ποσοστό αυξάνεται στο 50%. Στην παραλλαγή Άλφα, υπερβαίνει το 50%. Στην πολύ μεταδοτική παραλλαγή Δέλτα, πάνω από το 75% των ακίδων είναι προετοιμασμένες να μολύνουν ένα ανθρώπινο κύτταρο.
Υπάρχουν πολλοί άγνωστοι παράγοντες, ακόμα, για την κατανόηση της COVID-19. Bασικά κενά στη γνώση περιλαμβάνουν τον αριθμό των υποδοχέων ACE2 που απαιτούνται για τη σύνδεση σε κάθε ακίδα-πρωτεΐνη, πότε η υπομονάδα S2 διασπάται από την TMPRSS2 και τον αριθμό των ακίδων που απαιτούνται για τη σύντηξη μεταξύ ιών και κυτταρικών μεμβρανών. Εν τω μεταξύ, έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον 332 αλληλεπιδράσεις μεταξύ του SARS-CoV-2 και ανθρώπινων πρωτεϊνών. Οι περισσότερες μεταλλάξεις, μέχρι στιγμής, σχετίζονται με το πόσο αποτελεσματικά εξαπλώνεται ο ιός, όχι με το πόσο ο ιός καταστρέφει τον ξενιστή, συμφωνούν οι ειδικοί. Η παραλλαγή Δέλτα χαρακτηρίζεται από ταχύτερη αύξηση των επιπέδων του ιού και σε υψηλότερα επίπεδα στην αναπνευστική οδό από ό,τι οι προηγούμενες παραλλαγές του ιού, όμως δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητό το πώς οι μεταλλάξεις της παραλλαγής Δέλτα έχουν κάνει τον ιό τόσο μεταδοτικό.
Μόσιαλος: Το ερώτημα είναι ποια θα είναι η συμπεριφορά των ανεμβολίαστων
«Το ερώτημα είναι ποια θα είναι η συμπεριφορά των ανεμβολίαστων. Θα εκτίθενται στον ιό γιατί πιστεύουν ότι δεν υπάρχει πανδημία; Ή θα προσέχουν και θα προστατεύονται; Αυτό δεν το ξέρουμε, πώς θα λειτουργήσει ο κόσμος που δεν έχει εμβολιαστεί. Εγώ πιστεύω ένα σημαντικό ποσοστό θα συνεχίσει να προσέχει», ανέφερε ο Ηλίας Μόσιαλος.
«Δεν είναι αρνητές της πανδημίας. Έχουν επιφυλάξεις όσον αφορά στα εμβόλια και εδώ είναι ο ρόλος, πλέον, της Πολιτείας και των ειδικών, να πείσουμε τους συμπολίτες μας που φοβούνται για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εμβολίων. Γιατί γνωρίζουμε ότι ο ιός είναι πολύ αποτελεσματικός και εξαιρετικά ανασφαλής. Δηλαδή αν κολλήσουμε τον ιό, είναι αποτελεσματικός στο να αυξάνει τις νοσηλείες και να αυξάνει τη θνητότητα, αυτό είναι το μόνο σίγουρο», κατέληξε.
Αδιάθετα εμβόλια στην Ελλάδα
“Πάνω από το 70% είναι η ανοσία αυτή τη στιγμή, μαζί με τους νοσήσαντες, αλλά χρειάζεται μεγαλύτερο ποσοστό και το σημαντικό είναι να πείσουμε να εμβολιαστούν όλους όσοι είναι άνω των 50”, δήλωσε ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Υγείας Μάριος Θεμιστοκλους στον ΑΝΤ1.
Περίπου 5 εκατομμύρια συμπολίτες μας είναι πλέον πλήρως εμβολιασμένοι κατά της COVID-19, σημείωσε, κάτι που μεταφράζεται σε μία κάλυψη περίπου 65% του ενήλικου πληθυσμού.
Τόνισε, επίσης, ότι υπάρχουν παρά πολλά ραντεβού ελεύθερα και μπορεί να πάει να εμβολιαστεί οποιοσδήποτε.
Ερωτηθείς για την ανησυχία που εκφράζουν γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία, οι οποίες θέλουν να τεκνοποιήσουν, ο κ. Θεμιστοκλέους ήταν κατηγορηματικός: “Να εμβολιαστούν. Δεν υπάρχει αστερίσκος σε αυτό.”
Τέλος, ο κ. Θεμιστοκλέους δήλωσε ότι το Υπουργείο είναι έτοιμο επιχειρησιακά για τρίτη δόση εμβολιασμού, αλλά δεν έχει αποφασίσει σχετικά η επιτροπή.
Πηγή: ΑΠΕ – DW
