Με ανησυχία βλέπουν ευρωπαίοι αξιωματούχοί τις εξελίξεις στην Καταλονία. Εκπρόσωπος της Κομισιόν κάλεσε τη Μαδρίτη «να περάσει πολύ γρήγορα από την αντιπαράθεση στο διάλογο».
Οι εικόνες από το δημοψήφισμα στην Καταλονία με ψηφοφόρους, ακόμα και ηλικιωμένους, να δέχονται επίθεση από την αστυνομία γεμάτοι αίματα έχουν προκαλέσει διεθνείς αντιδράσεις.
Ο εκπρόσωπος της Κομισιόν Μαργαρίτης Σχοινάς κάλεσε τη Μαδρίτη «να περάσει πολύ γρήγορα από την αντιπαράθεση στο διάλογο» και συμπλήρωσε πως «η βία δεν μπορεί ποτέ να αποτελέσει ένα πολιτικό εργαλείο». Παράλληλα όμως τόνισε πως η Κομισιόν έχει εμπιστοσύνη στον Ισπανό πρωθυπουργό Μαριάνο Ραχόι ότι μπορεί να ελέγξει την κατάσταση και ότι θεωρεί έκνομο το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Καταλονίας.
Οι Πράσινοι στο Ευρωκοινοβούλιο θεωρούν ότι η εύρυθμη λειτουργία του κράτους δικαίου στην Ισπανία βρίσκεται σε κίνδυνο και κάλεσε τον αρμόδιο Επίτροπο Φραντς Τίμερμανς να μεσολαβήσει μεταξύ της κεντρικής κυβέρνησης στη Μαδρίτη και της καταλανικής κυβέρνησης. Ωστόσο η ΕΕ δεν μπορεί να κάνει και πολλά εναντίον της επιθυμίας της κεντρικής κυβέρνησης στη Μαδρίτη αλλά και του Ανώτατου Συνταγματικού Δικαστηρίου να μην αναγνωρίσουν το δημοψήφισμα αφού τα ίδια τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι αρμόδια για την εσωτερική τάξη των χωρών τους.
Επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων
Στο πρόσφατο παρελθόν έχουν γίνει κι άλλα παρόμοια δημοψηφίσματα στην Εύρωπη. Το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Σκωτίας το 2014 διεξήχθη όμως κάτω από διαφορετικές προϋποθέσεις και αυτό γιατί η κεντρική κυβέρνηση στο Λονδίνο είχε συναινέσει στη διεξαγωγή του.
Η ΕΕ είχε ξεκαθαρίσει πάντως πως σε περίπτωση ανεξαρτητοποίησης, η Καταλονία δεν θα ήταν πλέον μέλος της και ότι θα έπρεπε να καταθέσει σχετική αίτηση ένταξης.
Ο βουλευτής των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών Τζο Λάινεν κάλεσε τον Ισπανό Πρωθυπουργό Μαριάνο Ραχόι και τον Καταλανό Πρωθυπουργό Κάρλες Πουιγκντεμόντ «μετά το χάος του δημοψηφίσματος να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων».
Οι δυο μεγάλες κοινοβουλευτικές ομάδες του Ευρωκοινοβουλίου, οι Συντηρητικοί και οι Σοσιαλιστές, ζήτησαν το θέμα να τεθεί προς συζήτηση στην ημερήσια διάταξη.
Ο αρχηγός των Φιλελευθέρων στο Ευρωκοινοβούλιο Γκι Φερχόφστατ υπογράμμισε από την πλευρά του πως δεν θα ήθελε να αναμειχθεί στα εσωτερικά της Ισπανίας αλλά καταδίκασε την άσκηση βίας ως «εντελώς απαράδεκτη». Δήλωσε πως είναι ο καιρός για αποκλιμάκωση της κατάστασης και επεσήμανε ότι μόνο «μια πολιτική λύση, στην οποία θα συμμετέχουν όλα τα κόμματα συμπεριλαμβανομένης και της αντιπολίτευσης, θα μπορούσε να μας πάει μπροστά».
Σε περίπτωση πάντως που η Καταλονία προχωρούσε σε ανεξαρτητοποίηση θεωρείται απίθανο πως κάποιο άλλο κράτος μέλος θα την αναγνώριζε ως αυθύπαρκτο κράτος.
“Στον αέρα” 5 αιώνες εύθραυστης συνύπαρξης
Η Ισπανία έχει δει ξαφνικές, βίαιες συγκρούσεις στην Καταλωνία και στο παρελθόν – μερικές φορές με πολύ πιο δραματικές συνέπειες από τις χαοτικές σκηνές που εκτυλίχθηκαν στο δημοψήφισμα της περασμένης Κυριακής. Αλλά οι άσχημες εικόνες από τη Βαρκελώνη και αλλού, με την αστυνομία να χτυπάει πολίτες που απλώς περίμεναν στην ουρά για να ψηφίσουν, δείχνουν ότι η χώρα έχει βυθιστεί σε μια βαθιά κρίση, που απειλεί πέντε αιώνες συνύπαρξης.
Δικαίωμα στην ανεξαρτησία απαιτούν οι μεν, επιστροφή στη συνταγματική νομιμότητα ζητούν οι δε, και χώρος για συμβιβασμό δεν φαίνεται να υπάρχει. Αναλυτές φοβούνται ότι η κρίση θα κλιμακωθεί, και μάλιστα γρήγορα. Οι εθνικιστές στο κοινοβούλιο της Καταλωνίας απειλούν να ανακηρύξουν την ανεξαρτησία εντός 48 ωρών μετά τη συντριπτική νίκη του «Ναι», παρότι τα αποτελέσματα ενός δημοψηφίσματος που διεξήχθη υπό τέτοιες συνθήκες θεωρούνται ευρέως άκυρα. Μια μονομερής ανακήρυξη ανεξαρτησίας θα μπορούσε, με τη σειρά της, να οδηγήσει στην αναστολή της αυτονομίας της Καταλωνίας και την ανάληψη της περιφερειακής κυβέρνησης από τη Μαδρίτη (βάσει του άρθρου 155 του Συντάγματος).
Και τα δύο βήματα θα βαθύνουν σημαντικά το ρήγμα. Ο ισπανός πρωθυπουργός Μαριάνο Ραχόι δηλώνει ότι είναι υποχρεωμένος να υποστηρίξει την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, επειδή το Σύνταγμα της χώρας δεν επιτρέπει σε μια περιφερειακή κυβέρνηση να ανακηρύξει μονομερώς ανεξαρτησία.
Από τη δική του πλευρά, ο περιφερειακός πρόεδρος της Καταλωνίας Κάρλες Πουιγκδεμόν λέει ότι ήταν υποχρεωμένος να προκηρύξει το δημοψήφισμα, διότι αυτό ακριβώς είχαν δεσμευθεί να κάνουν τα αυτονομιστικά κόμματα που κέρδισαν τις εκλογές το 2015.
Στην πράξη, μια δήλωση ανεξαρτησίας φαίνεται ανεφάρμοστη. Πολλοί Καταλανοί που αντιτίθενται στην απόσχιση δεν θα δεχθούν την αλλαγή της εθνικότητάς τους. Ξένες κυβερνήσεις και διεθνή θεσμικά όργανα θα θεωρήσουν επίσης άκυρη μια τέτοια μονομερή ανακήρυξη ανεξαρτησίας, που θα μετατρέψει την Καταλωνία σε κράτος-παρία στην Ευρώπη.
Κατά πολλούς, η πεισματική άρνηση του Ραχόι να εξετάσει το ενδεχόμενο της διεξαγωγής ενός νόμιμου δημοψηφίσματος κάποια στιγμή στο απώτερο μέλλον είναι που οδήγησε σε μεγάλο βαθμό στο σημερινό αδιέξοδο.
Σύμφωνα με έρευνα της ίδιας της Generalitat (της τοπικής κυβέρνησης της Καταλωνίας), το 70% των Καταλανών θα επιθυμούσε τη διοργάνωση δημοψηφίσματος, αλλά μόνο το 48% θα ήθελε να διεξαχθεί μονομερώς, χωρίς τη συγκατάθεση της Μαδρίτης, ενώ μόλις το 41% εμφανιζόταν έτοιμο να επιλέξει κατευθείαν την απόσχιση. Μάλιστα το ποσοστό πέφτει στο 35% αν αντί του «Ναι» και του «Οχι» προσφέρονται περισσότερες επιλογές (π.χ. η ομοσπονδιοποίηση της Ισπανίας που είναι κατά πολλούς η λύση σε αυτό το αδιέξοδο).
Η επιλογή της ανεξαρτησίας εμφανίζεται επικρατέστερη στην ύπαιθρο, όπου κυριαρχεί η χρήση της καταλανικής γλώσσας, και όχι στα αστικά κέντρα. Αλλά οι αυτονομιστές εμφανίζονται να μονοπωλούν τον δημόσιο λόγο, ενώ όσοι διαφωνούν (χωρίς απαραιτήτως να εγκρίνουν τις τακτικές της Μαδρίτης) πρακτικά έχουν περιθωριοποιηθεί, ιδίως μετά τις κατασταλτικές επιλογές της κυβέρνησης Ραχόι.
Οι Σοσιαλιστές (PSOE) πιστεύουν ότι λύση θα μπορούσε να επιτευχθεί με μια ομοσπονδιοποίηση των ισπανικών περιφερειών κατά το γερμανικό πρότυπο. Μια συνομοσπονδία, η οποία θα έδινε στην Καταλωνία μεγαλύτερη ισοδυναμία με την υπόλοιπη Ισπανία, θα μπορούσε επίσης να λειτουργήσει.
Αλλά οι απλούστερες λύσεις πιθανότατα δεν ισχύουν πλέον. Αν ο Ραχόι δεν είχε ζητήσει από το Συνταγματικό Δικαστήριο να περιορίσει τον υφιστάμενο χάρτη αυτοδιοίκησης της Καταλωνίας, για παράδειγμα, τίποτε από αυτά δεν θα είχε συμβεί.
Μια συμφωνία για τα χρήματα, δηλαδή για τους φόρους που πληρώνει η πλούσια Καταλωνία στην κεντρική κυβέρνηση, πιθανότατα θα είχε σταματήσει την κρίση πριν από αρκετά χρόνια. Αλλά αυτό θα έπληττε φτωχότερες περιοχές της Ισπανίας, όπως η Ανδαλουσία, καθώς ένα μέρος των χρημάτων πηγαίνει σε αυτές.
Ενα νόμιμο, δεσμευτικό δημοψήφισμα με μια κανονική προεκλογική εκστρατεία, στην οποία θα καταστεί σαφές, για παράδειγμα, ότι μια ανεξάρτητη Καταλωνία θα βρισκόταν προσωρινά εκτός της Ευρωπαϊκής Ενωσης, θα μπορούσε ακόμη και να παραγάγει μια συντριπτική ψήφο υπέρ της παραμονής στην Ισπανία, όπως συνέβη στην περίπτωση της Σκωτίας.
Πηγή: dw, tovima.gr